Valpartijen bij ouderen zijn terecht gevreesd, maar kunnen in veel gevallen worden voorkomen met de juiste valpreventie. Het valrisico neemt vanaf een bepaalde leeftijd duidelijk toe. Zo bleek uit een onderzoek van het Robert-Bosch-Krankenhaus in Stuttgart dat ruim 30 procent van de 65-plussers minstens één keer per jaar valt. Deze leeftijdsgebonden valpartijen leiden vaak tot verwondingen - de gevolgen lopen uiteen van kneuzingen en hoofdwonden tot een heupfractuur of andere verwondingen waarvoor een ziekenhuisopname nodig is.
Ouderen die al een of meerdere keren zijn gevallen, kampen bovendien vaak met psychische problemen. Ze kunnen valangst ontwikkelen, waardoor ze niet meer goed aan het dagelijks leven kunnen deelnemen. Wie bang is om onverwacht te vallen, beperkt zijn dagelijkse beweging vaak sterk. Betrokkenen durven soms nauwelijks nog hun eigen woning te verlaten. Maar te weinig beweging en de daarmee gepaard gaande verwaarlozing van sociale contacten en lichaamsbeweging verergeren het probleem juist. Waarom neemt de neiging om te vallen toe met de leeftijd en wat kunt u eraan doen?

Wie op oudere leeftijd valt, kan vaak niet meer zonder hulp van anderen opstaan
In deze blogpost bespreken we de oorzaken van valpartijen bij ouderen en de mogelijke gevolgen en geven we tips om het valrisico te verkleinen . Klik eenvoudig naar het gedeelte dat u het meest interesseert.
- Waarom vallen ouderen vaak?
- Risico op vallen om biologische redenen
- Valrisico door factoren in uw omgeving
- Vallen op latere leeftijd door nalatigheid of verkeerd gedrag
- Wie loopt risico om te vallen?
- Welke gevolgen kunnen valpartijen op oudere leeftijd hebben?
- Wat kan ik doen om vallen te voorkomen?
- Maatregelen die mensen met een verhoogd valrisico zelf kunnen nemen
- Wat moet u doen als er iemand is gevallen?
- Conclusie
Waarom vallen ouderen vaak?
Het valrisico is op oudere leeftijd meestal hoger, omdat sommige ouderdomsklachten het evenwicht, de spierkracht of de coördinatie van de ledematen beïnvloeden. Ook ziekten en de gevolgen van verwondingen of operaties kunnen het valrisico verhogen.
‘Ouderdom’ is geen duidelijk afgebakende toestand – welke klachten ons op oudere leeftijd parten spelen, verschilt sterk van persoon tot persoon. Vallen op oudere leeftijd kan dan ook worden toegeschreven aan veel verschillende oorzaken . Meestal leidt een combinatie van verschillende factoren tot een val.
Daarom bestaat valpreventie altijd uit een hele reeks maatregelen om betrokkenen zo goed mogelijk te beschermen tegen gevaarlijke valpartijen. Gevaren tijdig herkennen is de eerste stap naar effectieve preventie. In het volgende gedeelte leest u meer over de belangrijkste factoren die vallen op oudere leeftijd in de hand werken.

Duizeligheidsaanvallen verhogen het risico op vallen op oudere leeftijd en kunnen wijzen op ziekten
Risico op vallen om biologische redenen
Mit zunehmendem Alter lassen Muskelkraft, Seh- und Hörvermögen nach. Verschiedene Alterskrankheiten wirken sich auf unsere Beweglichkeit und Sinne aus und selbst die Medikamente, die zum Kontern von Altersbeschwerden dienen, können Nebenwirkungen besitzen, welche die Sturzgefahr im Alter erhöhen. Nachlassende Kraft und Koordination machen es schwer, Stürze abzufangen, um Verletzungen zu vermeiden. Unsere eigene Biologie stellt uns im wahrsten Sinne des Wortes ein Bein.
Controleer zelf of u of uw naasten een of meer van de volgende biologische factoren voor vallen op oudere leeftijd herkennen.
- Evenwichtsproblemen: Ons evenwichtsorgaan bevindt zich in het binnenoor. Daar liggen met vloeistof gevulde halfcirkelvormige kanalen en voorhofzakjes. Bij elke beweging stroomt deze vloeistof langs fijne zintuighaartjes, die de hersenen laten weten in welke positie het lichaam zich bevindt en hoe snel we bewegen. Naarmate we ouder worden, reageert het evenwichtsorgaan langzamer. Als het evenwichtsgevoel verstoord is, registreren de hersenen vaak te laat in welke houding we ons bevinden. Vooral snelle bewegingen – bijvoorbeeld plotseling opstaan – zijn te zwaar voor het orgaan en de betrokkenen raken uit balans of krijgen duizeligheidsaanvallen. Naast het daaruit voortvloeiende risico op vallen, wordt het daardoor ook erg moeilijk om zich ergens aan vast te houden of de val af te remmen. Naast het verouderingsproces kunnen bijvoorbeeld medicijnen of ziekten het evenwichtsgevoel negatief beïnvloeden.
- Visuele stoornissen: Van ouderdomsverziendheid tot aandoeningen zoals staar of glaucoom: verschillende factoren kunnen het gezichtsvermogen op oudere leeftijd beperken. Wie een obstakel niet ziet, kan het ook niet ontwijken. Het gezichtsvermogen en de gezondheid van de ogen moeten regelmatig worden gecontroleerd, zodat de juiste hulpmiddelen met voldoende sterkte kunnen worden gedragen. Als de bril niet sterk genoeg is, bestaat onder meer het risico dat afstanden verkeerd worden ingeschat . Problemen met het zicht kunnen daarnaast ook duizeligheid veroorzaken.
- Hart- en vaatziekten: Ziekten die de bloedsomloop verstoren, hebben vaak ook invloed op het evenwichtsgevoel. Mensen met een lage bloeddruk hebben bijvoorbeeld vaak last van een zwakke bloedsomloop, soms zelfs met flauwvallen tot gevolg. Ook een hoge bloeddruk kan duizeligheid veroorzaken.
- Dementie en andere geestelijke beperkingen: Geestelijke aandoeningen – zoals dementie of Alzheimer – veroorzaken verwarring en leiden op de lange termijn tot wilsonbekwaamheid, waardoor mensen de grip op zichzelf verliezen. Uiteindelijk zijn ze niet meer in staat om valgevaar te herkennen. Zonder professionele begeleiding en verzorging zijn ongelukken in huis slechts een kwestie van tijd.
- Gevolgen en symptomen van ziekten: Verschillende ziekten kunnen het evenwicht, de lichaamskracht of het coördinatievermogen ernstig verstoren. Parkinsonpatiënten verliezen bijvoorbeeld tijdelijk elke controle over hun bewegingen. Ook mensen met epilepsie kunnen door een aanval lelijk vallen. Een beroerte leidt vaak tot verlammingsverschijnselen, die het valrisico verhogen en alleen met intensieve therapie kunnen worden aangepakt.
- Bijwerkingen van medicijnen: Sommige medicijnen veroorzaken bijwerkingen die het bewustzijn vertroebelen, duizeligheid veroorzaken of de reflexen vertragen. Bovendien werken medicijnen zoals slaap- en kalmeringsmiddelen bij ouderen vaak langer door, terwijl een jong lichaam deze stoffen beter verwerkt. Daarnaast kunnen er interacties tussen verschillende medicijnen ontstaan, die het bewustzijn of het evenwicht verstoren.
- Verzwakte spieren: De spierkracht ondersteunt het lichaam, houdt het rechtop en stelt de handen bijvoorbeeld in staat zich aan leuningen vast te houden. Als de grijpkracht afneemt, ontbreekt deze ondersteuning. Slappe spieren in benen, buik en rug verkleinen de kans om een val te voorkomen wanneer u over een obstakel struikelt. De spieren van ouderen zijn vaak zo zwak dat ze na een val niet genoeg kracht hebben om weer op te staan. Ook het evenwichtsgevoel kan zijn taak alleen uitvoeren als de spieren soepel en sterk genoeg zijn om de signalen uit het binnenoor om te zetten in correcties van houding en beweging.
- Diabetes: De volksziekte diabetes verhoogt als het ware als bijwerking ook het valrisico. Bij een hypoglykemie dreigen bijvoorbeeld ernstige bewustzijnsstoornissen, tot en met bewusteloosheid. De diabetische voet - een van de mogelijke gevolgen van diabetes - leidt ertoe dat het gevoel in de voeten wordt verstoord. Het pijn- en drukgevoel neemt af en getroffenen verliezen letterlijk hun gevoel voor de ondergrond. Op oudere leeftijd neemt het valrisico door diabetes nog verder toe wanneer de ziekte samengaat met andere hier beschreven factoren.
- Artrose: Artrose is een slijtageverschijnsel dat zich met het ouder worden in verschillende gewrichten van het lichaam kan manifesteren. Slijtage of beschadiging van het gewrichtskraakbeen zorgt ervoor dat botten rechtstreeks tegen elkaar wrijven. Daardoor wordt het botweefsel blootgesteld aan ziekelijke veranderingen en vervormingen die enorme pijn veroorzaken. Vooral de handen - met name de vingergewrichten - knieën, wervelkolom en heupen zijn vaak getroffen. De bewegingsvrijheid van getroffen patiënten wordt hierdoor sterk beperkt. Artrose in de benen tast de stabiliteit aan - in de handen verstoort ze de grijpkracht en de vingerbehendigheid. Artrose wordt door leken vaak verward met artritis. Artritis is echter een gewrichtsontsteking die onder andere als gevolg van artrose kan optreden. Ook artritis beperkt de bewegingsvrijheid door de pijn die ze veroorzaakt.
- Osteoporose: De zogenaamde botontkalking is een veelvoorkomende ouderdomsziekte waardoor het botweefsel poreus wordt. Hoewel het normaal is dat het lichaam met het ouder worden botmassa afbreekt, verloopt dit proces bij osteoporose onnatuurlijk snel. Wanneer de botten aan dichtheid verliezen, breken ze gemakkelijker - in ernstige gevallen al bij geringe belasting. Omdat de ziekte vaak lange tijd onopgemerkt blijft, worden gerichte preventieve onderzoeken vanaf 70 jaar aanbevolen.
- Lage bloeddruk of bloedarmoede: Lage bloeddruk – hypotensie – is in de meeste gevallen niet gevaarlijk, maar kan wel klachten veroorzaken die het risico op vallen vergroten. Als de bloeddruk sterk daalt, kunnen hartkloppingen, duizeligheid en andere problemen met de bloedsomloop optreden. In zeldzame, extreme gevallen hebben mensen soms last van flauwvallen. Als deze klachten op een ongunstig moment optreden, bijvoorbeeld wanneer er geen veilige zitplaats in de buurt is, kan dit vooral bij ouderen tot een val leiden. Bloedarmoede veroorzaakt vergelijkbare symptomen, maar wordt veroorzaakt door een verminderd aantal rode bloedcellen of een tekort aan hemoglobine.
- Lichamelijke letsels en beperkingen: Ontbrekende ledematen beperken de lichamelijke mogelijkheden sterk en vergroten soms ook het risico op vallen. Als bijvoorbeeld beenprothesen niet goed zijn bevestigd, kunnen ze onder belasting verschuiven en het onder het gewicht van de drager begeven. Mensen die een beenamputatie hebben ondergaan, moeten vaak met behulp van intensieve therapie leren omgaan met hun nieuwe realiteit en zich weer in het dagelijks leven bewegen. Ook verschillende lichamelijke beperkingen of degeneratieve aandoeningen beperken de mobiliteit sterk – een voorbeeld is multiple sclerose, die geleidelijk de zenuwvezels in het lichaam vernietigt.
Veel van de hierboven genoemde biologische factoren kunnen ook op jonge leeftijd optreden. Naarmate u ouder wordt, worden de gevolgen ervan echter problematischer en komen ze boven op andere ouderdomsklachten. Het is belangrijk om altijd op uw gezondheid te letten en eerlijk tegen uzelf te zijn. Veel ziekten en aandoeningen kunnen worden behandeld – anders zijn er bijna altijd alternatieve manieren om met de veranderde situatie om te gaan. Als u weet dat u om biologische redenen een groter risico loopt om te vallen, kunt u mogelijke risicobronnen gemakkelijker wegnemen. Want als uw lichaam en zintuigen niet meer meewerken, kan zelfs uw zo vertrouwde huis een gevaarlijke plek worden.

Valrisico door factoren in uw omgeving
Veel ongelukken gebeuren in huis, want ook in een vertrouwde omgeving kunnen struikelgevaren op de loer liggen. Gladde tapijten, gladde vloeren of steile trappen kunnen natuurlijk ook gezonde mensen van elke leeftijd parten spelen, maar door ouderdomsklachten is de kans groter dat een obstakel over het hoofd wordt gezien of dat iemand de leuning mist. Potentiële valgevaren in de directe omgeving herkennen is daarom belangrijk om het valrisico te beperken.
- Struikelgevaar: Deurdrempels, opkrullende tapijtranden, lage tafels of krukjes en rondslingerende spullen kunnen zelfs gezonde, jonge mensen laten struikelen. Voor senioren met een beperkte coördinatie en beweeglijkheid vormen ze gevaarlijke obstakels. Als de kleinkinderen op bezoek zijn of er kinderen in huis wonen, let er dan op dat er geen speelgoed midden op de looproute blijft liggen. Vooral ballen, skateboards of speelgoedauto’s kunnen tot ernstige valpartijen leiden als iemand erop stapt, omdat ze zonder weerstand wegglijden.
- Gladde vloeren en losse tapijten: Misschien kent u de scène uit het beroemde toneelstuk „Diner for One”, waarin butler James steeds weer over de tijgerkop van een ouderwets vloerkleed struikelt. Zulke vloerbedekkingen zijn tegenwoordig nauwelijks nog in woningen te vinden, maar zelfs gewone tapijten of de vloer zelf kunnen valpartijen in de hand werken. Zorg ervoor dat alle tapijten vlak liggen en geen plooien hebben, waar voeten achter kunnen blijven haken. Op gladde vloeren kunnen lopers en tapijten met plakstrips antislip worden vastgezet .
- Valgevaar in de badkamer: In badkamers, en dan vooral in douches en badkuipen, is het valrisico op latere leeftijd bijzonder hoog. Betegelde vloeren en de keramische oppervlakken van badkuipen en douches zijn nat erg glad. Zelfs gezonde, jonge en fitte mensen moeten hier voorzichtig bewegen. Senioren die niet over de nodige kracht en beweeglijkheid beschikken, lopen vooral bij het in- en uitstappen van de douche en het bad een verhoogd valrisico. Verderop in dit artikel gaan we nog in op hoe u badkamers, douches en toiletten seniorvriendelijk kunt inrichten.
- Trappen: Traplopen is vermoeiend en vereist veel coördinatie – gezonde jonge mensen zijn zich daar meestal niet van bewust. Op latere leeftijd kan traplopen echter erg moeilijk worden, omdat kracht en coördinatie afnemen en het hart bij het traplopen zwaar wordt belast. Op trappen gebeuren niet alleen vaak valpartijen – de gevolgen zijn ook vaak ernstig. Soms is de val van grote hoogte en kunnen meerdere botsingen met traptreden en uiteindelijk de vloer allerlei verwondingen veroorzaken. Daarom mogen er ook geen voorwerpen op traptreden worden neergezet . In veel oude huizen en woningen zijn er hoogteverschillen tussen kamers, die met een enkele trede worden overbrugd. Die worden gemakkelijk over het hoofd gezien en vormen een voortdurend valrisico.
- Verkeerd schoeisel: Schoenen – zelfs pantoffels en huissloffen – moeten goed om de voet zitten en niet loszitten. Schoenen die slecht passen, glijden gemakkelijk van de voet en worden zo zelf struikelgevaar. Teenslippers en vergelijkbare slippers zijn bijzonder ongeschikt schoeisel voor mensen die risico lopen om te vallen. Ze glijden snel van de voet en kunnen achter obstakels blijven haken – vooral wanneer u achteruitloopt. Moet u vanwege een aandoening – bijvoorbeeld diabetes – speciale schoenen dragen, laat deze dan nauwkeurig aanmeten door een expert. De schoenen moeten goed zitten, maar mogen beslist geen drukplekken veroorzaken of de bloedtoevoer afknellen. Ook veel sokken vormen een valrisico als u ermee over gladde vloeren loopt. Het is raadzaam sokken met antislipzolen te dragen.
- Ongeschikte kleding: Heel wijde kleding, wijde mouwen of slobberbroeken zitten misschien comfortabel, maar geven wel het risico dat u achter randen of deurklinken blijft haken. Wie toch al evenwichtsproblemen heeft, kan daardoor snel struikelen.
- Onvoldoende verlichting: Wie een obstakel niet ziet, kan er niet omheen. Zorg daarom voor goede verlichting in alle kamers en gangen. Treden, randen en verhogingen in huis kunnen met lichtstrips worden gemarkeerd, zodat ze ook bij weinig licht of in het donker zichtbaar zijn.
- Valgevaar in de openbare ruimte: Struikelgevaar in de eigen woning is te herkennen of weg te nemen. Dat ligt anders als u het huis verlaat. Nog altijd zijn lang niet alle gebouwen toegankelijk voor mensen met een beperking. Trappen, roltrappen, steile voetpaden, lukraak op voetpaden geparkeerde elektrische steps en zelfs boomwortels tijdens een boswandeling vormen een voortdurend valrisico. Toch is het belangrijk en gezond om buiten te bewegen. Routes die u vaak aflegt, kunt u samen met iemand anders verkennen om mogelijke valrisico’s te herkennen en te onthouden. Loophulpmiddelen, van wandelstokken tot rollators, compenseren een gebrek aan evenwicht, kracht of conditie.

Zoek professionele medische of therapeutische hulp als u al eens bent gevallen
Vallen op latere leeftijd door nalatigheid of verkeerd gedrag
Helaas gaan sommige mensen te nonchalant om met hun eigen gezondheid en vergroten ze zo het risico om op latere leeftijd te vallen. Het is natuurlijk onaangenaam om stil te staan bij de gevolgen van ouder worden voor jezelf. Veel ouderen die al eens zijn gevallen, verzwijgen het voorval of bagatelliseren het gevaar. De angst om de controle te verliezen of door anderen betutteld te worden, is vaak groter dan de angst voor letsel door een val. Maar wie het risico om op latere leeftijd te vallen verdringt, stelt zichzelf bloot aan een veel groter gevaar.
- Gebrek aan beweging: Te veel mensen bewegen veel te weinig. Typische ‘welvaartsziekten’ zoals rugklachten of slijtage van de gewrichten ontstaan vaak al op jonge leeftijd, bijvoorbeeld wanneer iemand veel zittend werkt en dit niet compenseert met beweging. Wie zelfs bij eenvoudige bewegingen pijn heeft, beperkt vaak zijn activiteiten en verergert de problemen daardoor juist. Als we onze motorische vaardigheden niet gebruiken, nemen die na verloop van tijd af. Daardoor hebben mensen van middelbare leeftijd vaak al last van overgewicht en een afnemend coördinatievermogen en een verminderde beweeglijkheid. Te zwakke spieren kunnen de gewrichten niet voldoende ondersteunen en verkleinen de kans om een val op te vangen of daarna zonder hulp weer op te staan.
- Alcohol- of drugsgebruik: Bedwelmende middelen hebben doorgaans een negatieve invloed op het evenwichtsgevoel. Bovendien kunnen mensen onder invloed vaak minder goed struikelgevaar herkennen. Alcoholgebruik kan leiden tot zelfoverschatting en gevaarlijke roekeloosheid. Veel drugs vertragen de reflexen en brengen de zintuigen in de war. Wie risico loopt om te vallen, moet alcohol en drugs vermijden of het gebruik ervan op zijn minst sterk beperken. Sommige mensen zijn echter vanwege een ziekte genoodzaakt drugs in de vorm van medicijnen te gebruiken. In die gevallen is het belangrijk om ook met een arts te bespreken of er bijwerkingen zijn die de waarneming of het evenwichtsgevoel beïnvloeden.
- Koppigheid en misplaatste trots: Het risico op vallen op latere leeftijd negeren en denken dat dit risico niet voor uzelf geldt, is een van de grootste gevaren. Uit de statistieken blijkt dat een val vaak wordt gevolgd door meer valpartijen. Elke val op latere leeftijd brengt het risico op ernstig letsel en blijvende schade met zich mee. Toch kunnen veel valpartijen worden voorkomen als mensen open en eerlijk omgaan met hun situatie en zich beter voorbereiden op de gevolgen van het ouder worden.
Vallen op latere leeftijd – diverse andere oorzaken
- Ongeschikte of beschadigde loophulpmiddelen: Loophulpmiddelen zijn alleen nuttig als ze optimaal op de persoon zijn afgesteld en het juiste hulpmiddel voor de betreffende situatie is gekozen. Looprekken of rollators moeten bijvoorbeeld worden aangepast aan de lichaamslengte en armlengte . Ook de staat van het loophulpmiddel moet regelmatig worden gecontroleerd. Zo zijn wandelstokken, krukken en looprekken voorzien van antisliprubberen doppen. Als deze verslijten, verliezen ze hun grip op de grond en moeten ze zo snel mogelijk worden vervangen. Ook de wielen en parkeerremmen van rollators en rolstoelen moeten regelmatig worden gecontroleerd, om er zeker van te zijn dat ze soepel bewegen en niet loskomen en wegrollen wanneer de rem is ingeschakeld.
- Angst om op latere leeftijd opnieuw te vallen: De angst om na een val opnieuw te vallen, kan bijna net zo gevaarlijk zijn als het vallen zelf. Hierdoor kan een ernstige onzekerheid ontstaan, waardoor mensen steeds minder gaan bewegen en hun lichamelijke conditie verslechtert. Daardoor wordt de kans op nieuwe valpartijen juist groter.
Wie loopt risico om te vallen?
Als een of meer van de eerder beschreven factoren op u van toepassing zijn, loopt u mogelijk risico om te vallen. Statistisch gezien nemen biologische oorzaken van vallen steeds meer toe naarmate men ouder wordt. Tegelijkertijd zorgen de lichamelijke en soms ook geestelijke achteruitgang ervoor dat de kans op struikelgevaar in de omgeving groter wordt.
Uit onderzoek van het Robert-Bosch-Krankenhaus in Stuttgart is gebleken dat bijna een derde van de 65-plussers minstens één keer per jaar valt. Vanaf 80 jaar krijgt al bijna de helft van de senioren te maken met valpartijen door ouderdom.

Een heupfractuur is een van de meest gevreesde gevolgen van valpartijen op oudere leeftijd
Welke gevolgen kunnen valpartijen op oudere leeftijd hebben?
Valpartijen op oudere leeftijd kunnen ernstige gevolgen hebben, omdat ons lichaam naarmate we ouder worden kwetsbaarder wordt voor verwondingen . Schaafwonden, kneuzingen of verstuikingen van de polsen doordat iemand probeert de val op te vangen, behoren nog tot de onschuldigere gevolgen.
Vaak gaat het namelijk om verwondingen waarvoor medische behandeling nodig is. Elk jaar worden in Duitse ziekenhuizen ongeveer 400.000 patiënten ouder dan 65 jaar behandeld voor letsel door een val.
Omdat ouderen vaak minder kracht en tragere reflexen hebben, stoten veel senioren bij een val hun hoofd. Daarbij dreigen ernstige verwondingen, van een hersenschudding tot hersenbloedingen. Omdat gepensioneerden niet zelden bloedverdunnende medicijnen gebruiken, kunnen zulke bloedingen bijzonder gevaarlijk zijn.
Treden na een val op het hoofd verlammingsverschijnselen, spraakstoornissen of verminderd bewustzijn op, dan kan er sprake zijn van een hersenbloeding, die zo snel mogelijk in het ziekenhuis moet worden behandeld. Als de persoon die gevallen is enige tijd bewusteloos is geweest, moet ook een arts worden geraadpleegd.
Op oudere leeftijd neemt de botdichtheid geleidelijk af. Daardoor kan elke val op oudere leeftijd botbreuken veroorzaken. Een typisch letsel bij ouderen na een val is een heupfractuur. Ook het bekken of het stuitbeen kan beschadigd raken, afhankelijk van welk lichaamsdeel de grootste klap opvangt.
Wie voorover valt, probeert zich meestal met de armen op te vangen. Daarbij kunnen botbreuken in het spaakbeen en de ellepijp, de polsen of de ellebogen ontstaan. Elke botbreuk brengt ook het risico op inwendige bloedingen met zich mee, wanneer botsplinters of breukranden het omliggende weefsel beschadigen.
Elke val op hogere leeftijd brengt dus het risico met zich mee dat u lange tijd in het ziekenhuis moet liggen of zelfs afhankelijk wordt van zorg. Neem daarom tijdig voorzorgsmaatregelen, zodat het valrisico voor uzelf of uw naasten zo klein mogelijk blijft.
Hierbij moet worden opgemerkt dat natuurlijk niet alleen ouderen vallen. Veel van de al genoemde oorzaken van vallen kunnen op elke leeftijd tot een val leiden – jongere mensen hebben doorgaans alleen een grotere kans om een val zonder ernstig letsel op te vangen of van de gevolgen te herstellen.

Door op geschikte plekken in huis handgrepen te installeren, zijn er steunpunten waar die nodig zijn
Wat kan ik doen om vallen te voorkomen?
Een groot deel van de valpartijen op oudere leeftijd zou met geschikte valpreventie kunnen worden voorkomen. Als mensen met een verhoogd valrisico door dementie, seniliteit, lichamelijke zwakte of andere ouderdomsverschijnselen hier zelf niet toe in staat zijn, moeten familieleden of thuiszorgdiensten vallen helpen voorkomen.
Doorzoek eerst de woning en de directe omgeving en verwijder zo veel mogelijk alle struikelgevaren. Verwijder losse of kapotte tapijten, haal losse kabels en rondslingerende voorwerpen uit de weg en controleer het schoeisel van de betrokkenen. Tapijten en lopers kunnen ook met dubbelzijdig plakband antislip op de vloer worden bevestigd.
Er moet bijzondere aandacht worden besteed aan de beveiliging van de badkamer tegen valgevaar . Gladde vloertegels vormen vooral als ze nat zijn een onveilige ondergrond – er zijn echter ook tegels met antislipoppervlakken.
De harde randen van het toilet, het bad of de wastafel kunnen ernstig letsel veroorzaken als iemand erop valt. Ook in het bad en de douche zelf is het valrisico groter wanneer gebruikers door ouderdomsverschijnselen verzwakt zijn.
Om de badkamer veiliger te maken, kunnen verschillende maatregelen worden genomen – van de installatie van handgrepen naast de wastafel en het toilet en in de douche en het bad tot een volledige, drempelvrije verbouwing. Zo kunnen baden en douches worden voorzien van deuren tot op vloerniveau die het in- en uitstappen aanzienlijk vergemakkelijken. Een alternatief is om antislipopstapjes voor het bad op elkaar te stapelen.
De gladde bodem van een bad of douche kan worden afgedekt met veiligheidsdouchematten. Deze hebben zuignappen die ze stevig op hun plaats houden. Om niet de hele tijd te hoeven staan, zijn ook douchestoelen of douchekrukken aan te raden, die eenvoudig in de douche worden geplaatst. Ook voor verzorgers of familieleden die senioren thuis verzorgen, wordt het wassen van zorgbehoevenden zo een stuk gemakkelijker.
Als u meer wilt lezen over de seniorvriendelijke inrichting van badkamers, raden we u onze blogpost over dit onderwerp aan: Een drempelvrije badkamer – de seniorvriendelijke badkamer.
Een ander groot valrisico op oudere leeftijd zijn trappen . Traplopen kost moeite en elke trede vormt een extra hindernis voor mensen met een beperking of op leeftijd. Problemen met de bloedsomloop, spierzwakte of een gebrek aan coördinatie kunnen ervoor zorgen dat voeten achter treden blijven haken of duizeligheid veroorzaken.
Wie op een trap valt, kan hard en van grote hoogte neerkomen. Daarom moeten trappen in huis en tuin altijd zijn voorzien van stevige leuningen en balustrades .

Moderne trapliften kunnen op vrijwel alle trappen worden geïnstalleerd en besparen u het traplopen
De veiligste methode om trappen zonder gevaar te nemen, is een traplift . De elektrisch aangedreven stoelen rijden de trap op of af en geven mensen die risico lopen om te vallen hun mobiliteit in eigen huis terug.
Zo is het bijvoorbeeld niet nodig om naar een woning zonder trappen te verhuizen – senioren kunnen in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Bovendien zijn moderne trapliftsystemen al erg ruimtebesparend en eenvoudig te installeren.
Als u geïnteresseerd bent in de installatie van een traplift, kunt u rechtstreeks contact opnemen met Medicalcorner24®, want uw betrouwbare leverancier van medische producten werkt samen met Acorn, de gerenommeerde fabrikant van moderne trapliften die op elke trap kunnen worden aangepast. Lees hier meer over trapliften van Acorn.
Verzorgingshuizen en verpleeghuizen zijn doorgaans goed uitgerust om het valrisico, vooral bij dementerende patiënten, te beperken. Enerzijds zijn kamers en gangen in een goed tehuis zo ingericht dat er geen struikelgevaar ontstaat. Anderzijds worden hulpmiddelen ingezet die het verplegend personeel attent maken op het gedrag van bewoners met dementie.
Veel instellingen zetten daarom onder andere draadloze veiligheidsmatten in, die voor het zorgbed worden geplaatst. Als iemand met dementie bijvoorbeeld 's nachts uit bed komt, stapt diegene op de vloermat, die direct een signaal naar het zorgpersoneel stuurt, zodat een zorgverlener polshoogte kan nemen.

Geschikte sportactiviteiten kunnen het valrisico op latere leeftijd verlagen, bijvoorbeeld krachttraining met fitnessbanden
Maatregelen die mensen met een verhoogd valrisico zelf kunnen nemen
U hoeft de achteruitgang van spierkracht, evenwichtsgevoel en coördinatie op latere leeftijd niet lijdzaam te ondergaan. Veel mensen hebben tijdens hun hele werkzame leven te weinig bewogen. Urenlang in een zittende houding aan een bureau blijven zitten, is funest voor het lichaam.
In andere gevallen treedt een drastische achteruitgang op zodra mensen met pensioen gaan, omdat mensen die hun hele leven hebben gewerkt ineens niet meer weten wat ze met hun tijd aan moeten. Laat het niet zover komen!
Beweging is de sleutel om coördinatie, kracht en reactievermogen tot op hoge leeftijd te behouden. Daarvoor hoeft u beslist geen wedstrijdsport te beoefenen. Dagelijkse wandelingen dragen er al veel aan bij, want het menselijk lichaam is gemaakt om zich rechtop voort te bewegen. Sta ook thuis regelmatig op om tussen de kamers heen en weer te lopen, of loop tijdens het telefoneren op uw gemak door uw woning.
Ook eenvoudige oefeningen helpen al om uw evenwicht te trainen. Zo kunt u af en toe op één been gaan staan en uw evenwicht bewaren. Of u gaat op uw tenen staan, houdt die positie een tijdje vast en zet uw voeten daarna weer neer. Zulke oefeningen kunt u bijvoorbeeld makkelijk opnemen in uw avondroutine voor de televisie. Nadat u een tijdje staand hebt geoefend, kunt u nog steeds met een gerust hart op de bank gaan liggen.
Wie meer durft, kan ook met een zogenaamde balanstrainer werken. Dit zijn trainingsapparaten met ingebouwde instabiliteit, bijvoorbeeld ronde schijven met een bal eronder of balanspads die lijken op luchtmatrassen die niet helemaal zijn opgeblazen. U kunt op deze balanstrainers gaan staan en zo de diepe spieren in de onderbuik, buik en rug trainen, die nodig zijn om ons rechtop te houden. Ook oefeningen waarbij u met uw handen op het trainingsapparaat steunt, zijn mogelijk.
Balansapparaten kunnen vaak ook worden gecombineerd met ‘langzame’ sporten zoals tai chi of yoga. Beide zijn uitstekende manieren om op een rustige manier kracht- en coördinatietraining te combineren en de bloedsomloop te stimuleren. Wie aan dergelijke cursussen deelneemt, leert bovendien gelijkgestemden kennen en kan nieuwe sociale contacten leggen. Samen met anderen trainenverhoogt vaak de motivatie en is leuker.
Yoga komt voort uit de Indiase cultuur en bestaat uit een combinatie van lichamelijke oefeningen en ademhalingsoefeningen. Het lichaam wordt daarbij in verschillende houdingen gebracht, die enige tijd worden aangehouden. Deze oefeningen worden gecombineerd met diepe ademhalingen. Er bestaan verschillende soorten en niveaus yoga – bij sommige staat de filosofische kant van de ontspanning van lichaam en geest centraal, terwijl andere varianten meer gericht zijn op lichamelijke training.
Met eenvoudige yoga voor beginners kun je ook beginnen als je helemaal niet sportief bent, en de intensiteit langzaam opvoeren. Het voordeel van yoga is dat je je lichaam met minimale belasting traint. De gecontroleerde ademhaling kan daarbij ook een energiek en ontspannend effect hebben.

Tai chi of ‘taijiquan’ vindt zijn oorsprong in de Chinese ongewapende vechtkunsten. Deze vechtkunst heeft zich echter tot in onze moderne tijd steeds meer ontwikkeld tot een ontspannende bewegingssport. Bij tai chi worden vloeiende bewegingen op lage snelheid en met minimale krachtsinspanning uitgevoerd.
Daarbij ontstaan uit de bewegingen zogenaamde ‘vormen’ in de ‘strijd’ tegen een denkbeeldige tegenstander. Ook bij tai chi speelt een gecontroleerde ademhaling een belangrijke rol. De bewegingsoefeningen zijn goed voor de gewrichten en helpen de soepelheid van de ledematen te behouden en te verbeteren. Onderzoek heeft aangetoond dat ook het hart- en vaatstelsel en de mentale gezondheid baat hebben bij regelmatige beoefening van tai chi.
Een bijzonder veilige en gewrichtsvriendelijke training is watergymnastiek. Het water draagt het grootste deel van het lichaamsgewicht, zodat ook verzwakte of mensen met overgewicht veilig kunnen trainen zonder hun gewrichten te belasten. In veel zwembaden worden hiervoor cursussen aangeboden.
Bovendien hebben deze als voordeel dat u daarbij andere mensen van uw leeftijd met vergelijkbare problemen leert kennen en sociale contacten opdoet. Samen met gelijkgestemden oefenen zorgt voor extra motivatie en misschien maakt u nieuwe vrienden met wie u ook in uw dagelijks leven dingen kunt ondernemen.
Krachttraining zorgt niet alleen voor meer kracht - actief spierweefsel bevordert een goede bloedsomloop en zorgt voor een betere energieverbranding wanneer u calorieën binnenkrijgt. Zelfs het dragen van zware voorwerpen kan de spieren, het hart en de bloedsomloop versterken. Zo worden boodschappentassen al nuttige trainingsapparaten.
Als u uitgebreidere oefeningen wilt doen, kunt u halters in verschillende vormen en maten gebruiken. Omdat deze trainingsgewichten verkrijgbaar zijn in veel gradaties, van licht tot zeer zwaar, kunt u de training aanpassen aan uw eigen mogelijkheden en deze geleidelijk opvoeren.
Trainen met banden heeft op oudere leeftijd enkele voordelen ten opzichte van klassieke krachttraining met halters. Fitnessbanden of therabanden maken een vloeiend op- en aflopende belasting mogelijk, zonder de beschikbare lichaamskracht te overbelasten. Vooral de gewrichten worden door deze manier van trainen ontzien. Als u daarentegen met halters traint, moet u het volledige gewicht van het trainingsapparaat steeds verplaatsen - de belasting van de gewrichten is groter.
Het is natuurlijk aan te raden om al op jonge leeftijd een zekere mate van regelmatige beweging en inspanning vol te houden. Wat u aan conditie en kracht verliest, is naarmate u ouder wordt steeds moeilijker in te halen. Blijft u daarentegen actief, dan maakt u de meeste kans om uw mobiliteit tot op hoge leeftijd te behouden. Het is nooit te laat om met sport of lichamelijke activiteit te beginnen.
Het is echter raadzaam om uw arts te raadplegen voordat u op latere leeftijd weer gaat sporten. Afhankelijk van uw conditie en eventuele klachten heeft u wellicht een speciaal op uw behoeften afgestemd trainingsprogramma nodig. Veel huisartsenpraktijken bieden ook geriatrische preventieve onderzoeken aan om uw valrisico in te schatten en u gericht advies te geven over valpreventie .
Het dragen van speciale beschermende kleding kan het risico op letsel bij een val verkleinen. Zo bieden veel fabrikanten van speciale medische kleding al zogenaamde heupbeschermers aan. Dit is ondergoed met kussentjes ter hoogte van de heupen. Omdat veel valpartijen op oudere leeftijd eindigen met een klap op de heup, kan het dragen van deze heupbeschermers de kans op een heupfractuur of ander heupletsel verkleinen.

Daarnaast is het raadzaam om loophulpmiddelen te gebruiken, want daarmee kunt u ondanks lichamelijke beperkingen deelnemen aan het dagelijks leven en behouden veel senioren hun zelfstandigheid tot op hoge leeftijd. Afhankelijk van de mate waarin uw bewegingsvrijheid beperkt is - en of de beperking tijdelijk of blijvend is - kunt u kiezen uit verschillende loophulpmiddelen:
- Wandelstokken: De wandelstok is de eenvoudigste optie wanneer u een deel van uw lichaamsgewicht wilt ondersteunen of een geblesseerd been wilt ontlasten. Van een eenvoudige wandelstok - die ook een modieus accessoire kan zijn - tot in hoogte verstelbare onderarmkrukken: er bestaan veel varianten. Antisliprubberen doppen aan het uiteinde van de stok zorgen voor een stevige grip wanneer u op een wandelstok steunt. Wandelstokken zijn nuttig wanneer bijvoorbeeld een voet of knie geblesseerd is of er slechts sprake is van lichte lichamelijke beperkingen. Bij aanzienlijk verlies van beweeglijkheid of kracht kunt u beter andere loophulpmiddelen kiezen.
- Looprekken: Looprekken zijn ontworpen om het volledige lichaamsgewicht te kunnen ondersteunen. De stevige frames zijn gemaakt van metaal of robuust kunststof en kunnen soms 130 kilogram of meer dragen. Zachte handgrepen ontzien de handen, terwijl antisliprubberen doppen voor stabiliteit op alle ondergronden zorgen. Het looprek wordt met beide handen vastgepakt en bij elke stap een stukje naar voren gezet. Looprekken worden niet alleen dagelijks gebruikt, maar ook vaak bij fysiotherapie, bijvoorbeeld wanneer iemand na een operatie opnieuw moet leren lopen.
- Loopwagens en rollators: Rollators en loopwagens werken ongeveer hetzelfde als looprekken, maar zijn voorzien van wielen - het zijn dus verrijdbare loophulpmiddelen. Met rollators kunnen ook langere afstanden worden afgelegd, bijvoorbeeld om boodschappen te doen. De wielen kunnen met parkeerremmen worden vastgezet. Veel modellen hebben een uitklapbare zitting en kunnen zo op elk moment worden gebruikt om uit te rusten. Accessoires zoals boodschappenmandjes of parapluhouders maken het gemakkelijker om spullen mee te nemen of een paraplu te bevestigen, zodat u bij elk weertype naar buiten kunt.
- Rolstoelen: Wie helemaal niet meer of nog maar nauwelijks kan lopen, kan het beste in een rolstoel gaan zitten. Of ze nu elektrisch worden aangedreven of met de handen worden voortbewogen, met rolstoelen kunnen gebruikers zich zittend verplaatsen in barrièrevrije binnen- en buitenruimtes. Er kunnen speciale veiligheidsgordels voor rolstoelen worden gebruikt om te voorkomen dat verzwakte personen uit de rolstoel vallen.
In de webshop van Medicalcorner24® vindt u verschillende loopmiddelen en accessoires voor krukken, wandelstokken en andere steunmiddelen.
Wat moet u doen als er iemand is gevallen?
De beste preventiemaatregelen kunnen niet voor honderd procent voorkomen dat er toch een keer een val plaatsvindt. Daarom moet u een duidelijk noodplan hebben en voorbereid zijn op het ergste. Senioren van wie de geestelijke vermogens niet al te veel zijn aangetast door dementie, versuffende medicijnen of de gevolgen van de val, kunnen zelf hulp inschakelen als ze een mobiel alarmsysteem bij zich dragen.

Deze noodoproepsystemen bestaan doorgaans uit een eenvoudige knop die aan een polsband of om de hals wordt gedragen. Zodra de knop wordt ingedrukt, wordt een nabijgelegen alarmcentrale geactiveerd, die onmiddellijk contact opneemt met een hulp- of zorgdienst. Hulpverleners kunnen meteen op weg gaan om de gevallen senior snel hulp te bieden.
Zelfs als het u lukt om na een val zelfstandig op te staan, is het meestal verstandig u medisch te laten onderzoeken. De gevolgen van sommige verwondingen worden pas later merkbaar. Dit geldt bijvoorbeeld als u op uw hoofd bent gevallen - in dat geval moet worden nagegaan of u een hersenschudding of ernstiger letsel hebt opgelopen.
Ook botbreuken zijn niet altijd meteen te herkennen - een haarscheurtje in een bot kan in eerste instantie aanvoelen als een pijnlijke kneuzing, totdat het bot onder belasting echt breekt. Als een zware val tot inwendig letsel leidt, kan er een bloeding in het weefsel ontstaan die de situatie pas uren later verergert. Bij twijfel is het altijd beter om het zekere voor het onzekere te nemen - in uw eigen belang.
Conclusie:
Vallen op latere leeftijd is nooit helemaal uit te sluiten, maar het risico kan worden verkleind door valpreventie en een eerlijke omgang met uw eigen situatie. Als u goed op uzelf let en erkent dat uw kracht en coördinatie afnemen, kunt u voorzorgsmaatregelen in uw dagelijks leven opnemen zonder uw zelfstandigheid op te geven of u te laten betuttelen.
De gevolgen van een val kunnen uw leven immers veel sterker beperken. Het is beslist beter een loophulpmiddel te gebruiken dan niet meer te kunnen lopen. Rustig met de traplift naar beneden gaan is zeker prettiger dan van de trap af te tuimelen.
Zeker wanneer u buiten uw eigen schuld om valt, is het tijd voor medische controles en een andere kijk op uw dagelijks leven. U zult merken dat valpreventie u helemaal niet zo beperkt als u misschien vreest. Zorg goed voor uzelf, blijf nog lang bij uw familie en vrienden, uw kinderen en kleinkinderen, en blijf deelnemen aan het leven. Dat wensen we u van harte!