Contactallergieën worden veroorzaakt door verschillende stoffen of materialen die rechtstreeks in contact komen met de huid. U hebt vast weleens gehoord van een nikkelallergie of een latexallergie – nikkel en latex zijn enkele van de bekendste oorzaken van een contactallergie. Maar ze zijn lang niet de enige stoffen die mensen met een contactallergie problemen bezorgen. De symptomen van een contactallergie uiten zich bijvoorbeeld in hevige jeuk, uitslag of zelfs de vorming van zogenaamde contacteczeem. Het lastige is dat er dagen kunnen verstrijken tussen het contact met de allergieveroorzaker en de allergische reactie, waardoor deze allergie bijzonder verraderlijk is.
In de inhoudsopgave bij dit artikel ziet u de verschillende onderwerpen over contactallergieën. Klik met de muis op een kop om naar de gewenste sectie te gaan.

Wat gebeurt er bij een contactallergie?
Een contactallergie kan ontstaan wanneer het immuunsysteem gevoelig wordt voor een bepaalde stof, hoewel die volkomen ongevaarlijk is. Bij een nikkelallergie ontstaat de sensibilisatie bijvoorbeeld door direct contact van een nikkelhoudende broeksknoop met de huid. Bij contact met de huid komen er enkele microscopisch kleine nikkeldeeltjes van de knoop los.
Bij een allergie reageert het immuunsysteem daarop met de aanmaak van T-lymfocyten. Dat zijn helpercellen die de vermeende bedreiging aanvallen en daarbij ontstekingen veroorzaken. Speciale T-geheugencellen zorgen ervoor dat een indringer die eenmaal is herkend, ook in de toekomst steeds weer – en sneller – wordt bestreden.
Contactallergieën ontstaan nooit bij het eerste contact met het allergeen. En als ze bij een later contact worden uitgelokt, verschijnen de eerste symptomen vaak pas na 12 uur of zelfs pas na drie dagen.
Het gaat om type-IV-allergieën van het zogenaamde vertraagde type. Daardoor kan het lastig zijn om een contactallergie op te sporen. De vertraagde immuunreactie wordt veroorzaakt doordat T-helpercellen een lange weg afleggen van de diepere naar de bovenste huidlagen.
Typische symptomen van een contactallergie zijn roodheid en zwelling van de huid op de aangedane plek, gepaard met jeuk of een branderig gevoel. Daarnaast kunnen op de contactplek bultjes of vochtige blaasjes ontstaan.
In ernstige gevallen ontstaan jeukende korsten en schilfers, vergelijkbaar met psoriasis. Hoe langer het contact met het allergeen duurde, hoe heftiger de allergische reacties kunnen zijn. Bij aanhoudend contact bestaat het reële risico dat zich chronisch contacteczeem ontwikkelt, met een verhoornde, gebarsten huid.
Soms kunnen symptomen met vertraging op andere lichaamsdelen optreden, ook als die niet met de betreffende stof in contact zijn geweest. Dit is een uitbreidingsreactie van de contactallergie.
Andere gezondheidsrisico's van chronisch contacteczeem
Elke beschadiging van het huidoppervlak vormt een toegangspoort voor ziektekiemen. Jeukende blaasjes of bultjes mogen daarom absoluut niet worden opengekrabd. Vooral chronische contacteczeem is problematisch: daarbij ontstaan barsten en groeven in de huid waarin schimmels of bacteriën zich kunnen nestelen.
Een warm gevoel op de aangedane plek, zwellingen, sterke roodheid en pijn kondigen de daaruit voortvloeiende infectie aan. Er kunnen dan verdere behandelingen met antibiotica of antischimmelmiddelen nodig zijn. Vooral voor mensen met een verzwakt immuunsysteem is het dus belangrijk om contactallergieën vast te stellen, zodat ze de oorzaken ervan kunnen vermijden.

Wat zijn bekende oorzaken van contactallergieën?
Van verschillende stoffen is bekend dat ze contactallergieën kunnen veroorzaken. Bijvoorbeeld metalen zoals nikkel, latex uit natuurrubber, geurstoffen, conserveermiddelen of weekmakers in schoonmaakmiddelen. Ook plantaardige producten zoals etherische oliën en verschillende planten zelf kunnen bij huidcontact een sensibilisering veroorzaken.
Er wordt vermoed dat factoren zoals blootstelling aan schadelijke stoffen, roken, slechte voeding of genetische aanleg de kans op een contactallergie vergroten. De meest voorkomende contactallergieën zijn waarschijnlijk die voor nikkel en latex.
Nikkelallergie – allergisch voor een metaal
De nikkelallergie is de meest voorkomende contactallergie. Het zogenaamde overgangsmetaal nikkel is een belangrijk industrieel metaal dat bijvoorbeeld wordt gebruikt voor de productie van roestvrij staal en allerlei legeringen.
Zo is nikkel een veelvoorkomend bestanddeel van munten, spijkerbroekknoopjes, gespen en siersieraden. Het metaal zit in veel voorwerpen die in het dagelijks leven in contact komen met de menselijke huid. Volgens verschillende Europese onderzoeken kan contact met het allergeen nikkel bij tot wel 10–25 procent van de bevolking tot sensibilisatie leiden.
Dat betekent echter niet dat deze mensen ook symptomen ontwikkelen. Ongeveer 8–10 procent van de volwassenen in Duitsland heeft een actieve nikkelallergie. Vrouwen worden daarbij tot vier keer zo vaak getroffen als mannen.
Als een nikkelallergie optreedt, uit die zich in de vorm van nikkeldermatitis, waarvan de gevolgen kunnen variëren van een schilferige huid, papels en blaasjes, jeuk, roodheid en pijn tot de ontwikkeling van allergisch contacteczeem. Als de allergie niet wordt herkend en het contact met nikkel niet wordt onderbroken, kan de aangedane huidplek chronisch verdikken.
Ook dreigen er andere complicaties door ontstekingen van opengekrabde blaasjes en eczeem. In kleinere hoeveelheden kan nikkel ook via voedsel worden opgenomen – aardappelen bevatten bijvoorbeeld ook wat nikkel. Bestaande symptomen kunnen daardoor in zeldzame gevallen verergeren.
Bij een allergie moet contact met nikkel absoluut worden vermeden. Zorg ervoor dat voorwerpen die nikkel bevatten niet rechtstreeks in contact komen met de blote huid. Om de handen te beschermen, kunt u beschermingshandschoenen dragen. Sieraden die nikkel bevatten, moeten worden vermeden – er zijn alternatieven van allergeenvrije materialen.
Sinds 1994 heeft de EU overigens richtlijnen vastgesteld voor het toegestane nikkelgehalte van voorwerpen die langdurig met de huid in contact komen. Klachten die ontstaan door het inademen van nikkeldeeltjes worden erkend als beroepsziekten. Dit kan voorkomen in industriële omgevingen, bijvoorbeeld bij de verwerking van nikkel. In het dagelijks leven is de hoeveelheid nikkel in de lucht zeer gering.

Latexallergie – twee varianten
Natuurlatex wordt gemaakt van het sap van de rubberboom. Het materiaal wordt bijvoorbeeld gebruikt voor de productie van medische beschermingshandschoenen, condooms en carnavalsmaskers. Rubberbomen zijn bovendien populaire kamerplanten, maar sommige mensen ontwikkelen een latexallergie voor het plantensap en alles wat ervan wordt gemaakt.
Vaak zijn ook zogenaamde thiuramen of dithiocarbamaten, die pas ontstaan bij de industriële productie van latexhandschoenen en andere producten, verantwoordelijk voor de allergische reactie.
In tegenstelling tot de meeste contactallergieën kan de latexallergie niet alleen als late type optreden. In sommige gevallen wordt de allergie veroorzaakt door eiwitten in latex en manifesteert ze zich als direct type binnen enkele minuten na huidcontact. Netelroos is een typisch symptoom en uit zich in jeukende bultjes op de betreffende huiddelen.
Ook de luchtwegen kunnen bij de „latexallergie van het directe type“ worden aangetast, met een loopneus, hoesten of zelfs kortademigheid tot gevolg. Een late reactie treedt op wanneer stoffen, zoals thiuramen, de oorzaak zijn. Als late type van klasse IV uit de latexallergie zich na enkele uren of dagen in de vorm van contacteczeem. In zeldzame gevallen kan latexallergie een anafylactische shock veroorzaken.
Sinds de jaren 90 zijn verschillende wetten van kracht geworden om het ontstaan van nieuwe latexallergieën tegen te gaan. Zo mogen er bijvoorbeeld geen gepoederde latexhandschoenen meer worden gebruikt. Het poeder met latexdeeltjes kon niet alleen via huidcontact, maar ook via de luchtwegen worden opgenomen.
Tegenwoordig zijn er bovendien veel alternatieve materialen beschikbaar die niet als allergieveroorzaker gelden, zoals synthetisch rubber. Ook in de medische sector of in de zorg, waar beschermende handschoenen onmisbaar zijn, kunnen latexhandschoenen worden vervangen door handschoenen van nitril, vitril, vinyl of katoen.
Let erop dat u handschoenen koopt die als thiuramvrij en/of dithiocarbamaatvrij zijn gemarkeerd, want deze stoffen komen soms ook voor in andere materialen dan latex.
Nitrilhandschoenen: Handschoenen van nitril zijn een goed alternatief voor latexhandschoenen, want ze bieden eveneens een uitstekend tastgevoel, zijn flexibel en scheurvast en bestand tegen tal van chemicaliën, vetten en oliën. Nitrilhandschoenen worden gebruikt in de medische sector, in laboratoria en door zorg- en schoonmaakdiensten. Ze zijn bovendien geschikt voor contact met levensmiddelen.
Vinylhandschoenen: Vinyl is een zacht, comfortabel materiaal met een zeer glad oppervlak. Vinylhandschoenen zijn onder andere ook verkrijgbaar met poeder - het poeder maakt het aan- en uittrekken gemakkelijker en moet ervoor zorgen dat de handen minder zweten.
Vitrilhandschoenen: Dit zijn hybride handschoenen die bestaan uit een combinatie van vinyl en nitril. Vitril combineert de voordelen van beide materialen zonder aan kwaliteit in te boeten.
Katoenen handschoenen: Katoen is een materiaal dat geen contactallergieën veroorzaakt. Natuurlijk kunnen er wel allergieën bestaan voor chemicaliën en andere stoffen in katoenproducten. Daarom worden in de medische sector handschoenen van zuiver katoen gebruikt. Dankzij hun zachte en aangename eigenschappen zijn ze bijvoorbeeld geschikt als onderzoekshandschoenen of als beschermende onderhandschoenen onder andere handschoenen. Katoenen handschoenen kunnen gewoonlijk worden gewassen of in een autoclaaf met hete stoom worden gesteriliseerd en opnieuw worden gebruikt.
Het latex-fruitsyndroom is een kruisallergie die voorkomt bij meer dan een derde van de mensen met een latexallergie. De betrokkenen krijgen allergische reacties na het eten van fruit. Maar ook sommige groentesoorten, zoals tomaat of paprika, evenals noten, aardappelen of boekweit kunnen kruisallergieën met latex veroorzaken.

Hoe wordt een contactallergie vastgesteld en behandeld?
In sommige gevallen is eenvoudig vast te stellen dat een contactallergie klachten zoals uitslag, blaasjes of eczeem veroorzaakt. Want hoewel de symptomen langzaam opkomen, is duidelijk te zien dat bijvoorbeeld de pols, waar de sieraden zaten, is aangedaan.
Moeilijker is het wanneer u helemaal niet weet met welk materiaal u in de 12–72 uur vóór de eerste symptomen in contact bent gekomen. De gevolgen van contactallergieën zijn gemakkelijk te verwarren met neurodermitis, psoriasis en andere huidirritaties. Elk medisch onderzoek begint daarom met een uitgebreide anamnese – een gesprek waarin uw ziektegeschiedenis nauwkeurig wordt uitgevraagd.
Uw arts zal de getroffen huiddelen bekijken en de verdere behandeling in gang zetten.
Voor de diagnose van een contactallergie wordt een speciale huidtest uitgevoerd: de zogenaamde plaktest of patchtest. Hiervoor worden pleisters met kleine hoeveelheden van de betreffende allergenen op de rug geplakt, waar ze tot twee dagen blijven zitten.
Ontstaat er uitslag onder een pleister, dan wijst dit op een allergie voor de geteste stof. Volgens de huidige wetenschappelijke inzichten is hyposensibilisatie bij contactallergieën niet mogelijk. De enige manier om zonder klachten te leven, is het allergeen volledig te vermijden.
Draag bijvoorbeeld beschermende handschoenen wanneer u bij een nikkelallergie met metalen voorwerpen moet werken.
Acute klachten kunnen met cortisonhoudende zalven worden behandeld. Cortison kan de overreactie van het immuunsysteem afremmen, maar mag niet langdurig worden gebruikt. Als een cortisonezalf niet voldoende werkt, kunnen korte tijd cortisontabletten worden ingenomen – maar alleen onder medisch toezicht.
Cortison kan ernstige bijwerkingen veroorzaken en onder andere een negatieve invloed hebben op de spieren, de stofwisseling of de botstructuur.
Voor de behandeling van contacteczeem kan UV-therapie worden toegepast. Naast UV-bestraling met verschillende golflengten wordt daarbij een werkzame stof met de naam psoraleen gebruikt, waardoor de huid nog meer UV-licht absorbeert.
Als er naast de contactallergie ook sprake is van polymorfe lichteruptie (zonneallergie), is UV-therapie natuurlijk geen optie.
Zorgvuldige huidverzorging kan een contactallergie niet voorkomen, maar helpt de huid wel te herstellen van uitslag en eczeem. Vochtinbrengende en verzorgende crèmes en balsems kunnen na het verdwijnen van de symptomen worden aangebracht om de natuurlijke regeneratie van de huid te ondersteunen.
In sommige gevallen kan het gebruik van een antiseptische crème zinvol zijn. Ook terugvettende oliebaden of waslotions zijn zinvol om het huidoppervlak op milde wijze schoon te houden. Natuurlijk moet u er bij alle verzorgingsproducten, die vaak natuurlijke ingrediënten zoals arnica, wijnblad of andere plantenextracten bevatten, op letten dat u niet allergisch bent voor deze ingrediënten.
Laat u bij een contactallergie altijd door een arts onderzoeken en behandelen – ook met het oog op mogelijke verzorgingsproducten. Vermijd contact met stoffen waarvan u denkt dat ze schadelijk voor u zijn, totdat een allergietest duidelijkheid kan geven.
Zodra een contactallergie is vastgesteld, kunnen er meestal voorzorgsmaatregelen worden genomen om het allergeen volledig te vermijden.