Voedselallergieën behoren tot de allergieën waar veel mensen het meest bang voor zijn. Mediaberichten over allergische shockreacties na het eten van pinda's hebben daar zeker aan bijgedragen. Maar ernstige gevolgen zoals benauwdheid of zelfs anafylactische shock door voedselallergieën zijn eerder zeldzaam.
In de meeste gevallen uit de allergie zich door symptomen zoals gezwollen en jeukende slijmvliezen, spijsverteringsproblemen of huiduitslag. Natuurlijk moet zelfs het vermoeden van een voedselallergie medisch worden onderzocht, omdat mensen met een allergie vaak hun voedingspatroon moeten aanpassen.
In dit artikel bespreken we voedselallergieën, de gevolgen ervan en mogelijke behandelingen. Dit kan een medische begeleiding natuurlijk niet vervangen. Raadpleeg in ieder geval de arts die u vertrouwt als u denkt dat u aan een voedselallergie lijdt.
Gebruik dit artikel om een overzicht te krijgen - met één klik op de inhoudsopgave kunt u naar de gewenste tekstpassage springen.
- Typische symptomen van voedselallergieën
- Waarom ontstaan voedselallergieën?
- Veelvoorkomende allergieverwekkers in voedingsmiddelen
- Kruisallergieën van voedingsmiddelen met andere allergenen
- Diagnose en behandeling bij voedselallergieën
- Voedingssupplementen als compensatie bij voedselallergieën
- Hyposensibilisatie bij een voedselallergie?
Typische symptomen van voedselallergieën
De symptomen van een voedselallergie doen zich voor op de huid en slijmvliezen, in de vorm van problemen met de spijsvertering of door ademhalingsproblemen. Ook een combinatie van verschillende symptomen is mogelijk.
De eerste allergiesymptomen kunnen enkele minuten na contact met het uitlokkende voedingsmiddel optreden of pas na enkele uren zichtbaar worden. De intensiteit van de reactie kan samenhangen met de ernst van de voedselallergie en de hoeveelheid opgenomen allergenen.
Bij een milde voedselallergie veroorzaakt het eten van kleine hoeveelheden soms geen merkbare reactie. Wie bijvoorbeeld licht allergisch is voor peulvruchten, zal vermoedelijk niets merken van een of twee erwten in de groentepan.
Op de slijmvliezen zijn symptomen van voedselallergieën het vaakst zichtbaar. Daarbij zijn vooral de slijmvliezen in de mond getroffen, die bij het eten rechtstreeks met het allergeen in contact kwamen.
Een onaangenaam prikkelend en jeukend gevoel verspreidt zich over de keel en het gehemelte. Ook zwelling van de slijmvliezen in de mond is mogelijk. Deze symptomen treden onmiddellijk na contact met het allergeen op – bijvoorbeeld enkele minuten na het eten van een appel.
Het spijsverteringskanaal kan op allergenen van allergie veroorzakende stoffen reageren met misselijkheid, buikpijn, diarree en braken en deze klachten verdwijnen weer zodra de betreffende stoffen volledig zijn uitgescheiden.
De luchtwegen kunnen eveneens worden aangetast, vaak ook in combinatie met zwelling van de slijmvliezen in de mond. Prikkelhoest, heesheid of een hoorbare piepende ademhaling zijn mogelijke tekenen, die natuurlijk ook tal van andere oorzaken kunnen hebben. Als deze symptomen optreden in de uren na het eten van een bepaald voedingsmiddel, kunnen ze wijzen op een allergie.
In zeldzame gevallen kan een voedselallergie zo'n sterke zwelling van de luchtwegen veroorzaken dat acute benauwdheid ontstaat.
Benauwdheid of anafylactische shockreacties bij voedselallergieën komen relatief zelden voor. Als ze optreden, kunnen ze echter levensbedreigend zijn. In principe geldt dat u bij alle ademhalingsproblemen niet moet aarzelen medische hulp in te schakelen. Bij benauwdheid of astma-aanvallen moet de hulpdiensten worden gebeld, want ook een acute allergische aanval kan snel met noodmedicatie worden gestopt.
Zodra een ernstige voedselallergie is vastgesteld, kunnen betrokkenen speciale allergie-noodsets bij zich dragen om zichzelf in geval van nood te kunnen helpen. Zo kan de werkzame stof epinefrine met behulp van een toedieningsapparaat met prikmechanisme rechtstreeks in de dij worden geïnjecteerd, zodat de aanwezige adrenaline onmiddellijk kan werken en een allergische shock kan tegengaan.
Waarom ontstaan voedselallergieën?
Bij een voedselallergie valt het immuunsysteem bepaalde eiwitten aan die in voedsel aanwezig zijn en ten onrechte als schadelijk worden aangemerkt. In de overgrote meerderheid van de gevallen worden de allergische klachten veroorzaakt door zogenaamde immunoglobulinen (IgE) . Dit zijn antilichamen die eigenlijk tot taak hebben virussen, bacteriën en andere schadelijke stoffen te bestrijden.
Ze veroorzaken de hierboven beschreven typische symptomen van voedselallergieën. In zeldzame gevallen treedt een allergische reactie op zonder vorming van IgE, die zich vooral uit in darmklachten.
Voedselallergieën moeten worden onderscheiden van voedselintoleranties. Auto-immuunziekten of stoornissen in het spijsverteringsstelsel kunnen eveneens symptomen veroorzaken die lijken op voedselallergieën. Lactose-intolerantie ontstaat bijvoorbeeld wanneer melksuiker niet correct wordt verwerkt.
Coeliakie is daarentegen een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem door de inname van gluten ertoe wordt aangezet lichaamseigen cellen aan te vallen. Het gaat echter niet om een voedselallergie.
In sommige gevallen veroorzaken toxische reacties symptomen die soms aan allergieën doen denken. Als er bijvoorbeeld schimmelsporen in voedsel zitten, kunnen deze leiden tot braken, diarree of vergiftigingsverschijnselen. Schimmel kan ook door koken niet onschadelijk worden gemaakt.
Veelvoorkomende allergieverwekkers in voedingsmiddelen
De volgende voedingsmiddelen en voedselbestanddelen staan bekend als veelvoorkomende veroorzakers van voedselallergieën en voedselintoleranties en moeten volgens de wet op verpakkingen worden vermeld. Winkels waar de betreffende voedingsmiddelen onverpakt worden verkocht, moeten eveneens wijzen op mogelijke allergieën.
- Eieren
- Pinda's
- Vis
- Schaaldieren
- Lupine
- Melk
- Noten
- Selderij
- Mosterd
- Sesamzaad
- Sulfieten (conserveermiddelen in gedroogd fruit of wijn)
- Tarwe, rogge, haver en andere glutenbevattende graansoorten
Van de hierboven genoemde allergieverwekkers veroorzaken pinda's, noten, tarwe, kippeneieren en melk de meeste allergieën. Wat melk betreft, kan het voorkomen dat een lactose-intolerantie wordt verward met een allergie .
Echte allergieën voor melkeiwitten komen vooral in de vroege kinderjaren voor, maar verdwijnen meestal binnen enkele jaren. Bij volwassenen is melkallergie zeer zeldzaam. Een voedselallergie voor noten of pinda's kan daarentegen levenslang aanhouden.
Vooral de pinda staat erom bekend al bij kleine hoeveelheden heftige allergische reacties te veroorzaken.
In het algemeen geldt dat voedselallergieën die niet vóór de puberteit verdwijnen, ook op volwassen leeftijd actief blijven. Daarnaast ontstaan sommige voedselallergieën pas op volwassen leeftijd. Voorbeelden hiervan zijn allergieën voor vis of schaaldieren, die bij kinderen uiterst zeldzaam zijn. Ook een tarweallergie komt vaak pas aan het licht nadat de kindertijd en jeugd voorbij zijn.
Kruisallergieën van voedingsmiddelen met andere allergenen
Wie allergisch is voor voedingsmiddelen, kan theoretisch een kruisallergie voor bepaalde pollen ontwikkelen. Omgekeerd reageren mensen met een pollenallergie soms op bepaalde voedingsmiddelen. De berk is het bekendste voorbeeld van kruisallergieën met voedingsmiddelen. Wie allergisch reageert op berkenpollen, is namelijk vaak ook allergisch voor appels of ander fruit.
Wanneer het berkenstuifmeel rondvliegt, werkt het vaak als versterker van deze voedselallergieën. Het kan dus zijn dat u bij het eten van fruit sterkere symptomen ervaart dan anders. Een andere kruisallergie is de combinatie van een huisstofallergie en een allergie voor schaaldieren. Deze komt echter veel minder vaak voor dan kruisallergieën voor pollen. Het latex-fruitsyndroom is een kruisreactie die bij mensen met een latexallergie kan optreden bij het eten van bepaalde soorten fruit, groenten of noten.
Ook andere stoffen kunnen als versterkers van voedselallergieën optreden. Alcoholgebruik of het gebruik van bepaalde medicijnen versterkt soms de symptomen. Maar ook lichamelijke inspanning of verzwakking door een infectie kan zorgen voor heftigere gevolgen van een voedselallergie.
Diagnose en behandeling bij voedselallergieën
Problematisch is dat de symptomen van een voedselallergie op veel andere ziekten of allergieën kunnen lijken. De ongeveer vier procent van de bevolking die in dit land allergisch is voor bepaalde voedingsmiddelen, kampt soms lange tijd met hun klachten voordat ze die allergologisch laten onderzoeken. Om voedselallergieën te diagnosticeren, wordt vaak gekozen voor een combinatie van verschillende allergietests , voorafgegaan door uitgebreide gesprekken met de patiënt.
Priktest: Als een van de betrouwbaarste huidtests wordt de zogenaamde priktest zeer vaak gebruikt om uiteenlopende allergieën te diagnosticeren. Daarbij wordt een druppel vloeistof met het te testen allergeen op het huidoppervlak aangebracht. Vervolgens wordt de huid door de druppel heen met een steriele naald aangeprikt. Het allergeen kan het weefsel binnendringen en daar bij een bestaande allergie binnen korte tijd een reactie in de vorm van roodheid, zwelling of kwaddels veroorzaken. Vaak wordt tegelijkertijd een hele reeks allergenen getest op vooraf geprepareerde en genummerde huidgedeelten.
Bloedtest: Als de voorgeschiedenis van de patiënt wijst op een ernstige voedselallergie met levensbedreigende gevolgen, kan als alternatief een bloedmonster worden onderzocht. De laboratoriumtest is volkomen ongevaarlijk voor patiënten bij wie een huidtest sterke reacties zou kunnen veroorzaken. In het bloed kunnen bijvoorbeeld IgE-antistoffen worden aangetoond. Deze kunnen echter ook door andere klachten ontstaan, waardoor bloedmonsters op zichzelf niet altijd tot een duidelijke diagnose van een voedselallergie leiden.
Provocatietest: De provocatietest kan zekerheid bieden wanneer bloed- of huidtests onvoldoende uitsluitsel geven. Deze test moet echter beslist onder medisch toezicht worden uitgevoerd, omdat patiënten daarbij een kleine hoeveelheid van de vermoedelijke allergieveroorzaker innemen. Zo wordt bijvoorbeeld een voedingsmiddel in zeer kleine dosis gegeten. De allergische reactie tijdens de provocatietest kan zeer sterk zijn - onder toezicht in een allergiepraktijk kunnen echter onmiddellijk tegenmaatregelen worden genomen. Begrijpelijkerwijs gaat het hierbij niet om de voorkeursmethode voor het diagnosticeren van voedselallergieën.
Eliminatiedieet: Dit speciale dieet maakt doorgaans deel uit van de diagnose om de resultaten van huid- en bloedtests te bevestigen. De betreffende voedingsmiddelen worden daarbij gedurende meerdere weken volledig uit het dagelijkse voedingspatroon „geëlimineerd“. Nadat de vermoedelijke allergenen lang genoeg zijn uitgesloten, vindt een gerichte, medisch begeleide provocatie plaats. Als de voedselallergie wordt bevestigd, kan het eliminatiedieet als basis dienen voor een blijvende aanpassing van het voedingspatroon.
Als een voedselallergie is aangetoond, kunnen gerichte maatregelen worden genomen om het allergeen in de toekomst te vermijden. Medicamenteuze behandelingen kunnen slechts kortetermijnoplossingen zijn om ernstige symptomen te bestrijden. Op lange termijn moet het voedingspatroon onder medisch advies zo worden aangepast dat de allergenen volledig worden vermeden.
Bij kinderen en jongeren verdwijnen sommige voedselallergieën weer. Hun immuunsysteem leert de „vijandige“ eiwitten te verdragen. Zo is bekend dat allergieën voor melk, soja of tarwe in de kinderjaren vaak afzwakken of helemaal verdwijnen. Het is dus zinvol om allergietests bij kinderen en jongeren van tijd tot tijd te herhalen. Wanneer volwassenen een allergie voor een bepaald voedingsmiddel ontwikkelen, leert het immuunsysteem doorgaans geen tolerantie meer aan. Voedselallergieën op volwassen leeftijd zijn zeldzaam, maar meestal blijvend.
Voedingssupplementen als compensatie bij voedselallergieën
Van sommige voedingsmiddelen kunt u zonder problemen afzien – noten of zeevruchten zijn bijvoorbeeld niet nodig voor een evenwichtige voeding. Dat ligt anders bij voedingsmiddelen die belangrijke vitaminen, magnesium, foliumzuur en andere dringend benodigde voedingsstoffen leveren.
Ook het volledig weglaten van zuivelproducten kan tot tekorten leiden – vooral bij opgroeiende kinderen zou dat zeer zorgwekkend zijn. Zieke of oudere mensen hebben soms zelfs een grotere hoeveelheid van bepaalde voedingsstoffen nodig.
Voedingssupplementen kunnen vooral bij de overstap naar een nieuw voedingspatroon helpen om de aanvoer van dringend benodigde mineralen en vitaminen op peil te houden. Omega-3-vetzuren, die in vis maar ook in sommige zaden en noten zitten, zijn een voorbeeld van voedingssupplementen die in de vorm van pillen of bruistabletten kunnen worden ingenomen.
Bespreek de mogelijke toepassing ervan in het kader van de behandeling van een voedselallergie het beste met uw arts.
Hyposensibilisatie bij een voedselallergie?
Een hyposensibilisatie zoals bij hooikoorts of allergieën voor dierenharen is bij voedselallergieën tot nu toe niet mogelijk. Sommige onderzoeken naar verschillende voedselallergieën zijn al ver gevorderd – voordat daaruit goedgekeurde medische procedures ontstaan, zal het echter nog wel even duren.
Zo loopt er momenteel (medio 2024) een onderzoek in Groot-Brittannië, waarbij kinderen onder medisch toezicht voedsel eten waarvoor ze allergisch zijn. De BBC berichtte dat een jongen met een pinda-allergie zelfs weer tot zes pinda's per dag kon eten zonder symptomen
Aan deze methode zijn natuurlijk risico's op allergische overreacties verbonden. Bovendien zijn er nog geen langetermijngegevens beschikbaar – betrokkenen moeten er waarschijnlijk ook rekening mee houden dat ze hun hele leven regelmatig kleine hoeveelheden van het allergeen moeten eten om de nieuw verworven tolerantie in stand te houden. Het succes van dergelijke onderzoeken moet zich eerst gedurende jaren van succesvolle toepassing bewijzen.
Als u symptomen van een voedselallergie bij uzelf opmerkt, is het in elk geval verstandig om advies van een medisch specialist in te winnen. Veel huisartsen, kinderartsen, dermatologen of keel-neus- en oorartsen zijn ook allergologen. Neem uw klachten serieus en zoek professionele hulp, want ook met een voedselallergie kunt u nog goed leven zodra deze eenmaal is vastgesteld.
