Contactallergie voor nikkel, latex & co - Let op, niet aanraken!

Wat gebeurt er bij een contactallergie?

Een contactallergie kan ontstaan wanneer het immuunsysteem zich tegen een bepaalde stof sensibiliseert, hoewel deze volkomen ongevaarlijk is. Bij een nikkelallergie ontstaat de sensibilisatie bijvoorbeeld door het directe contact van een nikkelhoudende broeksknoop met de huid. Bij huidcontact komen enkele microscopisch kleine nikkeldeeltjes van de knoop los.

In geval van een allergie reageert het immuunsysteem daarop met de vorming van T-lymfocyten. Dat zijn helpercellen die de vermeende bedreiging aanvallen en daarbij ontstekingen veroorzaken. Speciale T-geheugencellen zorgen ervoor dat een eenmaal herkende indringer ook in de toekomst steeds opnieuw - en sneller - wordt bestreden.

Contactallergieën treden nooit op bij het eerste contact met het allergeen. En wanneer ze bij een later contact worden uitgelokt, verschijnen de eerste symptomen vaak pas na 12 uur of zelfs pas na drie dagen.

Het gaat om type-IV-allergieën van het zogenaamde late type. Daarom kan het moeilijk zijn om een contactallergie op het spoor te komen. De reden voor de vertraagde immuunreactie is de lange weg die T-helpercellen van de onderste naar de bovenste huidlagen afleggen.

Typische symptomen van een contactallergie zijn roodheid en zwellingen van de huid in het getroffen gebied, gepaard met jeuk of een branderig gevoel. Daarnaast kunnen op de contactplaats galbulten of vochtige blaasjes ontstaan.

In ernstige gevallen ontstaan jeukende korsten en schilfers, vergelijkbaar met psoriasis. Hoe langer het contact met het allergeen heeft geduurd, hoe heviger de allergische reacties kunnen zijn. Bij voortgezet contact bestaat het reële risico dat zich een  chronisch contacteczeem met verhoornde, gebarsten huid vormt.

Soms kunnen vertraagde symptomen op andere lichaamsdelen optreden, ook als deze niet met de betreffende stof in contact zijn geweest. Het gaat hierbij om een verspreidingsreactie van de contactallergie.

Andere gezondheidsrisico's van chronisch contacteczeem

Elke beschadiging van het huidoppervlak biedt ziektekiemen een ingang. Jeukende blaasjes of galbulten mogen daarom in geen geval worden opengekrabd. Vooral bij chronische contacteczeem wordt het kritiek: deze veroorzaken barsten en kloven in de huid, waarin schimmels of bacteriën zich kunnen nestelen.

Een warmtegevoel op de getroffen plek, zwellingen, sterke roodheid en pijn kondigen de daaropvolgende  infectie aan. Daardoor kunnen verdere behandelingen met antibiotica of antischimmelmiddelen nodig zijn. Vooral voor mensen met een verzwakt immuunsysteem is het daarom belangrijk om contactallergieën te herkennen, zodat ze de veroorzakers ervan kunnen vermijden.

Wat zijn bekende veroorzakers van contactallergieën?

Van verschillende stoffen is bekend dat ze contactallergieën kunnen veroorzaken. Zo zijn er metalen zoals nikkel, latex uit natuurrubber, geurstoffen, conserveringsmiddelen of weekmakers in schoonmaakmiddelen. Ook plantaardige producten zoals etherische oliën en verschillende planten zelf kunnen bij huidcontact een sensibilisatie veroorzaken.

Er wordt vermoed dat factoren zoals blootstelling aan schadelijke stoffen, roken, slechte voeding of genetische aanleg de kans op een contactallergie vergroten. De meest voorkomende contactallergieën betreffen waarschijnlijk nikkel en latex.

De nikkelallergie - allergisch voor een metaal

De  nikkelallergie is de meest voorkomende contactallergie. Het zogenaamde overgangsmetaal nikkel is een belangrijk industrieel metaal dat bijvoorbeeld wordt gebruikt voor de productie van roestvrij staal en allerlei legeringen.

Zo is nikkel een veelvoorkomend bestanddeel van muntgeld, broekknopen, riemgespen of fantasiejuwelen. Het metaal zit in veel voorwerpen die in het dagelijks leven in contact komen met de menselijke huid. Volgens verschillende Europese onderzoeken kan contact met het allergeen nikkel bij maximaal 10–25 procent van de bevolking tot sensibilisatie leiden.

Dat betekent echter niet dat deze mensen ook symptomen ontwikkelen. Ongeveer 8–10 procent van de volwassenen in Duitsland heeft een actieve nikkelallergie. Vrouwen worden daarbij tot vier keer zo vaak getroffen als mannen.

Wanneer een nikkelallergie uitbreekt, uit deze zich in de vorm van  nikkeldermatitis, waarvan de gevolgen kunnen variëren van een schilferende huid, papels en blaasjes, jeuk, roodheid en pijn tot de ontwikkeling van allergisch contacteczeem. Als de allergie niet wordt herkend en het contact met nikkel niet wordt verbroken, kan het getroffen huidgebied chronisch verdikken.

Daarnaast dreigen  verdere complicaties  door ontstekingen van opengekrabde blaren en eczeem. In kleinere hoeveelheden kan nikkel ook via voedsel worden opgenomen – aardappelen bevatten bijvoorbeeld ook wat nikkel. Bestaande symptomen kunnen daardoor in zeldzame gevallen verergeren.

In geval van een allergie moet  contact met nikkel  absoluut worden vermeden. Zorg ervoor dat voorwerpen die nikkel bevatten niet rechtstreeks in contact komen met de blote huid. Om de handen te beschermen, kunnen  beschermingshandschoenen  worden gedragen. Sieraden die nikkel bevatten moeten worden vermeden – er zijn alternatieven van allergeenvrije materialen.

Sinds 1994 heeft de EU overigens richtlijnen vastgelegd voor het toegestane nikkelgehalte van voorwerpen die langdurig met de huid in contact komen. Klachten die ontstaan door het inademen van nikkeldeeltjes worden erkend als beroepsziekten. Dat kan voorkomen in industriële omgevingen, bijvoorbeeld bij de verwerking van nikkel. In het dagelijks leven is de nikkelbelasting van de ingeademde lucht zeer gering.

De latexallergie – in twee varianten

Natuurlijk latex wordt gemaakt van het sap van de rubberboom. Het materiaal wordt bijvoorbeeld gebruikt voor de productie van medische beschermingshandschoenen, condooms of carnavalsmaskers. Rubberbomen zijn bovendien populaire kamerplanten, maar sommige mensen ontwikkelen een latexallergie voor het plantensap en alles wat daarvan wordt gemaakt.

Vaak zijn ook zogenoemde thiuramen of dithiocarbamaten, die pas tijdens de industriële productie van latexhandschoenen en andere producten ontstaan, verantwoordelijk voor de allergische reactie.

In tegenstelling tot de meeste contactallergieën kan de  latexallergie niet alleen als late type  optreden. In sommige gevallen wordt de allergie veroorzaakt door  eiwitten in latex  en manifesteert deze zich als  directe type  binnen enkele minuten na huidcontact. Urticaria is een typisch symptoom en uit zich in jeukende galbulten op de betreffende huiddelen.

Ook de luchtwegen kunnen bij een „latexallergie van het directe type“ worden aangetast door een loopneus, hoesten of zelfs benauwdheid. Een late reactie treedt op wanneer stoffen zoals thiuramen de oorzaak zijn. Als  late type  van klasse IV uit de latexallergie zich na enkele uren of dagen door het ontstaan van contacteczeem. In zeldzame gevallen kan een latexallergie een anafylactische shock veroorzaken.

Sinds de jaren 1990 zijn verschillende wetten van kracht die het ontstaan van nieuwe latexallergieën moeten tegengaan. Zo mogen er bijvoorbeeld geen gepoederde latexhandschoenen meer worden gebruikt. Het met latexdeeltjes vermengde poeder kon niet alleen via huidcontact, maar ook via de luchtwegen worden opgenomen.

Tegenwoordig zijn er bovendien veel  alternatieve materialen  beschikbaar die niet als allergie veroorzakend worden beschouwd - bijvoorbeeld synthetisch rubber. Ook in de medische sector of in de zorg, waar beschermende handschoenen onmisbaar zijn, kunnen latexhandschoenen worden vervangen door handschoenen van nitril, vitril, vinyl of katoen.

Let erop dat u handschoenen koopt die als thiuramvrij en/of dithiocarbamaatvrij zijn aangeduid, want deze stoffen kunnen soms ook in andere materialen dan latex voorkomen.

Nitrilhandschoenen: Handschoenen van nitril zijn een goed alternatief voor latexhandschoenen, omdat ze eveneens een uitstekend tastgevoel bieden, flexibel en scheurbestendig zijn en bestand zijn tegen talrijke chemicaliën, vetten en oliën. Nitrilhandschoenen worden gebruikt in de medische sector, in laboratoria en door verzorgings- en schoonmaakdiensten. Ze zijn bovendien geschikt voor contact met levensmiddelen.

Vinylhandschoenen: Vinyl is een zacht, comfortabel materiaal met een uiterst glad oppervlak. Vinylhandschoenen zijn onder andere ook verkrijgbaar in gepoederde vorm - het poeder vergemakkelijkt het aan- en uittrekken en zou ervoor zorgen dat de handen minder zweten.

Vitrilhandschoenen: Dit zijn hybride handschoenen die bestaan uit een combinatie van vinyl en nitril. Vitril verenigt de voordelen van beide materialen zonder aan kwaliteit in te boeten.

Katoenen handschoenen: Katoen is een materiaal dat geen contactallergieën veroorzaakt. Natuurlijk kunnen er wel allergieën bestaan voor chemicaliën en andere stoffen in katoenen producten. In de medische sector worden daarom zuivere katoenen handschoenen gebruikt. Dankzij hun zachte en aangename eigenschappen zijn ze bijvoorbeeld geschikt als onderzoekshandschoenen of als beschermende onderhandschoen onder andere handschoenen. Katoenen handschoenen kunnen doorgaans worden gewassen of in de autoclaaf met hete stoom worden gesteriliseerd en opnieuw worden gebruikt.

Het  latex-fruitsyndroom  is een kruisallergie die voorkomt bij meer dan een derde van de mensen met een latexallergie. Zij krijgen allergische reacties na het eten van fruit. Maar ook sommige groentesoorten, zoals tomaat of paprika, evenals noten, aardappelen of boekweit kunnen kruisallergieën met latex veroorzaken.

Hoe wordt een contactallergie gediagnosticeerd en behandeld?

In sommige gevallen kan eenvoudig worden vastgesteld dat een contactallergie klachten zoals huiduitslag, blaasjes of eczeem veroorzaakt. Hoewel de symptomen zich langzaam ontwikkelen, is namelijk duidelijk te zien dat bijvoorbeeld de pols waar de sieraden zaten, is aangedaan.

Moeilijker is het wanneer u helemaal niet weet met welk materiaal u in de 12–72 uur vóór de eerste symptomen in contact bent gekomen. De gevolgen van contactallergieën zijn gemakkelijk te verwarren met neurodermitis, psoriasis en andere huidirritaties. Elk medisch onderzoek begint daarom met een uitgebreide  anamnese  - een gesprek waarin uw medische voorgeschiedenis nauwkeurig wordt uitgevraagd.

Uw arts zal de aangedane huidgebieden bekijken en de verdere behandeling in gang zetten.

Voor de  diagnose  van een contactallergie wordt een speciale huidtest uitgevoerd: de zogenaamde  plak- of patchtest. Hiervoor worden pleisters met kleine hoeveelheden van de betreffende allergenen op de rug geplakt, waar ze maximaal twee dagen blijven zitten.

Ontstaat er uitslag onder een pleister, dan wijst dit op een allergie voor de geteste stof. Volgens de huidige stand van de wetenschap is hyposensibilisatie bij contactallergieën niet mogelijk. De enige mogelijkheid voor een leven zonder klachten bestaat uit het volledig  vermijden van het allergeen.

Draag bijvoorbeeld beschermende handschoenen wanneer u bij een nikkelallergie met metalen voorwerpen moet omgaan.

Acute klachten kunnen  met cortisonhoudende zalven worden behandeld. Cortison kan de overreactie van het immuunsysteem onderdrukken, maar mag niet gedurende langere tijd worden gebruikt. Als een cortisonzalf niet volstaat, kunnen korte tijd cortisontabletten worden ingenomen – maar alleen onder medisch toezicht.

Cortison kan ernstige bijwerkingen veroorzaken en onder andere een negatieve invloed hebben op de spieren, de stofwisseling of de botstructuur.

Voor de behandeling van contacteczeem kan  UV-therapie worden toegepast. Naast UV-bestraling met verschillende golflengten wordt daarbij een werkzame stof genaamd psoraleen gebruikt, waardoor de huid nog meer uv-licht kan absorberen.

Als er naast de contactallergie ook polymorfe lichtermatose (zonneallergie) aanwezig is, is UV-therapie natuurlijk geen optie.

Zorgvuldige huidverzorging kan een contactallergie niet voorkomen, maar helpt de huid wel te herstellen van uitslag en eczeem. Vochtinbrengende en verzorgende  crèmes en balsems kunnen na het verdwijnen van de symptomen worden aangebracht om de natuurlijke regeneratie van de huid te ondersteunen.

Onder bepaalde omstandigheden kan het gebruik van een antiseptische crème zinvol zijn. Ook  vethoudende oliebaden of waslotions zijn zinvol om het huidoppervlak op milde wijze schoon te houden. Natuurlijk moet bij alle verzorgingsproducten, die vaak natuurlijke ingrediënten zoals arnica, wijnblad of andere plantenextracten bevatten, erop worden gelet dat er geen allergieën voor deze bestanddelen bestaan.

Laat u  bij een contactallergie altijd door een arts onderzoeken en behandelen – ook met het oog op mogelijke verzorgingsproducten. Vermijd contact met stoffen waarvan u denkt dat ze schadelijk voor u zijn, totdat een allergietest duidelijkheid kan verschaffen.

Zodra een contactallergie is vastgesteld, kunnen doorgaans voorzorgsmaatregelen worden genomen om het allergeen volledig te vermijden.