Medicatieallergieën kunnen zeer problematisch zijn, want wanneer het immuunsysteem een werkzame stof als vijandig beschouwt, kan het genezingsproces van een ziekte of verwonding soms ernstig worden belemmerd. Echte medicatieallergieën zijn zeldzaam, maar er zijn veel geneesmiddelen en elke werkzame stof kan mogelijk een allergie veroorzaken.
Daarom ontwikkelt ongeveer een kwart van de bevolking in ons land minstens eenmaal in het leven een medicatieallergie. De diagnose daarvan kan moeilijk zijn, omdat de symptomen vaak lijken op geneesmiddelintoleranties of bijwerkingen, die veel vaker voorkomen. Levensbedreigende gevolgen van medicatieallergieën zijn gelukkig eveneens zeldzaam.
Wat is een medicatieallergie?
Een medicatieallergie is een afweerreactie van het immuunsysteem tegen een specifiek geneesmiddel, ofwel een specifieke werkzame stof. De allergie kan lange tijd onopgemerkt blijven als deze lijkt op mogelijke bijwerkingen van het betreffende geneesmiddel.
In een groot deel van de vermoedelijke gevallen is er echter geen sprake van een allergie, maar van een intolerantie voor een geneesmiddel. Terwijl intoleranties meestal samenhangen met stofwisselingsproblemen, worden bij geneesmiddelenallergieën antilichamen geproduceerd die de vermeende schadelijke stof aanvallen.
De medicatieallergie kan optreden als direct type of als vertraagd type . Het directe type treedt kort na het innemen van het geneesmiddel op - soms al na enkele minuten of pas na enkele uren.
De symptomen variëren van luchtwegklachten tot misselijkheid, braken of diarree. Ook roodheid van de huid en galbulten en netelroos kunnen optreden. De kortdurende klachten van een geneesmiddelenallergie kunnen zeer heftig zijn. Toch komen levensbedreigende anafylactische shockreacties maar zelden voor.
Medicatieallergieën van het vertraagde type treden vaak pas enkele dagen na gebruik op. Dit kan de diagnose aanzienlijk bemoeilijken. Er zijn echter enkele symptomen die relatief vaak voorkomen in verband met allergieën voor geneesmiddelen. Het geneesmiddelenexantheem is bijvoorbeeld typisch voor medicatieallergieën.
Het gaat hierbij om een rode huiduitslag die zich over grote delen van de huid of over het hele lichaam kan verspreiden. Een geneesmiddelenexantheem is vervelend en kan beangstigend lijken, maar is op zichzelf ongevaarlijk. Ernstige gevolgen zijn bij varianten van het vertraagde type zeldzaam, maar ze komen wel voor. Het syndroom van Stevens-Johnson uit zich bijvoorbeeld door blaarvorming op de slijmvliezen en andere huiddelen.
De meest voorkomende medicatieallergieën treden op in verband met de volgende geneesmiddelen:
Antibiotica, waarbij meestal penicilline de oorzaak is.
Pijnstillers zoals ibuprofen of acetylsalicylzuur. In het geval van acetylsalicylzuur gaat het echter meestal om een intolerantie - het acetylsalicylzuurintolerantiesyndroom - die als bijkomend verschijnsel van allergieën optreedt.
Reumamedicatie - om precies te zijn ontstekingsremmers zoals niet-steroïde ontstekingsremmers (NSAID's).
Antidepressiva en neuroleptica
Verdovingsmiddelen en narcosemiddelen
Bloeddrukverlagers zoals ACE-remmers
Geneesmiddelen tegen epilepsie
Geneesmiddelen voor chemotherapie
Röntgencontrastmiddelen
Hoe wordt een geneesmiddelenallergie vastgesteld?
De diagnose van een geneesmiddelenallergie verschilt niet wezenlijk van andere allergietests. Eerst moet echter worden vastgesteld welk geneesmiddel moet worden getest en of de klachten misschien andere oorzaken hebben.
Veel van de symptomen kunnen ook voorkomen bij andere ziekten en allergieën, voedselintoleranties of voedselvergiftiging. Uw arts begint daarom met een uitgebreide anamnese. Daarbij wordt onder andere gevraagd wanneer en hoe vaak de klachten optraden en welke geneesmiddelen u heeft ingenomen.
Ook de dosering van de geneesmiddelen kan een rol spelen. Bij mensen die veel verschillende preparaten gebruiken, kan het daarom enige tijd duren voordat de oorzaak van een medicatieallergie wordt gevonden.
Zodra de waarschijnlijkste oorzaken zijn vastgesteld, kunnen verschillende allergietests worden uitgevoerd. Om directe types vast te stellen, wordt bijvoorbeeld vaak de priktest gebruikt.
Daarbij worden vloeistofdruppels met daarin opgeloste werkzame stoffen aangebracht op vooraf gemarkeerde huidgedeelten. Met een naald wordt de huid door de druppels heen licht ingekrast, zodat de werkzame stof kan binnendringen. Als er sprake is van een allergie, zouden binnen enkele minuten huidreacties zichtbaar moeten worden.
Bij stoffen waarvan de effecten pas na langere tijd optreden, krijgt de plaktest de voorkeur. Daarbij worden pleisters met mogelijke allergenen één tot twee dagen op de huid geplakt. Daarna wordt gecontroleerd of er reacties zijn die wijzen op een geneesmiddelenallergie.
Ter ondersteuning kunnen ook bloedonderzoeken worden uitgevoerd. Een andere diagnostische optie is de provocatietest, waarbij onder medisch toezicht een kleine hoeveelheid van de vermoedelijk allergie veroorzakende werkzame stof wordt ingenomen. Alleen de behandelende medisch specialisten kunnen bepalen welk type allergietest zinvol is.
Hoe worden medicatieallergieën behandeld?
Medicatieallergieën kunnen niet worden verminderd door hyposensibilisatie . De enige manier om klachten te voorkomen, is het volledig vermijden van de oorzaak. Het betreffende geneesmiddel mag dus niet meer worden ingenomen. Gelukkig zijn voor de meeste geneesmiddelen alternatieven met andere werkzame stoffen beschikbaar met een vergelijkbare werking.
Als een dringend noodzakelijk preparaat niet gelijkwaardig kan worden vervangen - bijvoorbeeld bij de behandeling van kanker - kan worden overwogen het ondanks de allergie te blijven gebruiken. De gevolgen van de geneesmiddelenallergie moeten dan worden afgewogen tegen het nut van het geneesmiddel.
Acute symptomen kunnen worden behandeld met antihistaminica of cortison. Bij een anafylactische shock wordt ook adrenaline gebruikt. Voor mensen met levensbedreigende geneesmiddelenallergieën zijn er speciale noodsets.
Deze sets bevatten noodmedicatie zoals epinefrine, dat met behulp van een penachtige applicator zelf kan worden geïnjecteerd.
Als u vermoedt dat u allergisch bent voor een geneesmiddel, moet u zeker medische hulp zoeken. Bij een medicatieallergie kan het enige tijd duren voordat een duidelijke diagnose is gesteld. Zoek daarom liever eerder dan later een allergologiepraktijk of kliniek op.
