Sommige mensen verdragen het zonlicht niet: bij contact met zonlicht vertoont hun huid vroeg of laat symptomen zoals jeukende uitslag, galbulten of blaasjes. Vaak wordt dan gesproken van een zonneallergie .
Maar de klachten worden niet veroorzaakt door een allergie. In de meeste gevallen worden de symptomen veroorzaakt door de huidaandoening polymorfe lichteruptie (PLD) .
Deze aandoening treedt bij mensen die eraan lijden doorgaans elk jaar voor het eerst op aan het begin van de lente, wanneer de zon weer langer schijnt en haar stralen krachtiger worden.
Dit artikel gaat over zonneallergie, verwante aandoeningen zoals fototoxische reacties, mogelijke oorzaken en mogelijkheden om je te beschermen en te behandelen. Met een muisklik kun je het gedeelte selecteren dat je wilt lezen en er direct naartoe springen.
Inhoud
- Welke symptomen zijn kenmerkend voor een „zonneallergie“?
- Wat veroorzaakt polymorfe lichteruptie?
- Wat zijn fototoxische en fotoallergische reacties?
- Hoe bescherm je jezelf als je een zonneallergie hebt?
- Kan PLD worden genezen?
Welke symptomen zijn kenmerkend voor een „zonneallergie“?
Bij de meeste mensen met deze aandoening verschijnen symptomen van een zonneallergie voor het eerst in het voorjaar op huidgedeelten die lange tijd niet aan zonlicht zijn blootgesteld. De gevolgen zijn vooral zichtbaar op de armen en benen, de romp of het decolleté.
Bij mensen met een ernstigere vorm van polymorfe lichteruptie veroorzaakt de sterker wordende zon ook reacties in het gezicht. Alleen in zeer ernstige gevallen van PLD hebben mensen ook in de winter last van huidreacties. Over het algemeen komt de aandoening vaker voor bij mensen met een lichte huid . Houd er ook rekening mee dat de symptomen meestal pas één tot twee dagen na de eerste blootstelling van de huid aan zonlicht optreden.
Typische symptomen van PLD zijn roodheid van de huid, huiduitslag en kleine blaasjes. De aangetaste plekken veroorzaken vaak hevige jeuk. In ernstige gevallen kunnen er zelfs puistjes en bloedende plekken ontstaan – krabben aan de jeukende plekken moet absoluut worden vermeden.
Als de symptomen gepaard gaan met een voelbare opwarming van de aangetaste huid, wijst dit ook op zonneallergie. Als er rode blaren ontstaan die lijken op de bultjes veroorzaakt door brandnetels, kan er sprake zijn van lichturticaria . Dit is een zeldzame vorm van zonneallergie die ook invloed kan hebben op de bloedsomloop.
Als er samen met de symptomen problemen met de bloedsomloop optreden, zoals duizeligheid, misselijkheid of zwakte, moet onmiddellijk medische hulp worden ingeroepen. Zonneallergie is op zich eerder vervelend dan gevaarlijk en ernstige gevallen zijn zeldzaam.
Maar ook andere gevaren, zoals zonnebrand of een zonnesteek door oververhitting, kunnen op de loer liggen tijdens een verblijf in de zon. Als de symptomen van zonneallergie tegelijk met zonnebrand optreden, kunnen ze over het hoofd worden gezien.
Een zeer ernstige zonnebrand gaat vaak gepaard met oververhitting van het lichaam, die kan leiden tot een hittecollaps. Gelukkig veroorzaakt polymorfe lichteruptie zelf dergelijke problemen niet.
Wat veroorzaakt polymorfe lichteruptie?
De menselijke huid beschikt over een mechanisme waarmee ze reageert op toenemend of intensiever contact met uv-licht. Ze produceert grotere hoeveelheden melanine – een pigment dat de huid donkerder kleurt en uv-licht tegenhoudt. Melanine is de reden waarom de huid bruin wordt na het zonnebaden.
Bij polymorfe lichteruptie lijkt dit proces verstoord te zijn. Het is daarom niet verrassend dat vooral mensen met een lichte huid last hebben van zonneallergie. Hun huid bevat minder melanine dan die van mensen met een donkere huid en is ook gevoeliger voor zonnebrand. Het is een bekend verschijnsel dat veel mensen met een bleke huid in de zomer niet of maar moeilijk bruin worden.
Hoe PLD precies ontstaat, is nog niet opgehelderd – naast het verband met melanine doen ook enkele andere theorieën de ronde. Zo wordt vermoed dat uv-licht bij ‘zonneallergiepatiënten’ de aanmaak van vrije radicalen in de huidcellen stimuleert.
Volgens deze theorie leiden ze tot een overreactie van het immuunsysteem van de huid. Een andere theorie vermoedt dat zich onder invloed van zonlicht allergenen kunnen vormen die PLD als een klassieke allergie veroorzaken. Geen van deze theorieën is tot nu toe bewezen.
Wat is Mallorca-acne?
De zogenaamde ‘Mallorca-acne’ (acne aestivalis) was een huidaandoening die vooral in de jaren 80 veel voorkwam onder vakantiegangers in zonnige vakantielanden. Mallorca begon toen uit te groeien tot het favoriete eiland van de Duitsers en telde bijzonder veel gevallen – vandaar de naam. De symptomen lijken op een zonneallergie en kunnen variëren tot de vorming van acneachtige puistjes.
Tegenwoordig komt deze aandoening echter nauwelijks nog voor, want het bleek dat acne aestivalis alleen optrad in combinatie met bepaalde zonnebrandmiddelen en onder invloed van uv-straling. De verantwoordelijke ingrediënten werden geïdentificeerd en zitten niet meer in moderne producten. Of het bij Mallorca-acne daadwerkelijk om een immuunreactie of ‘slechts’ om huidirritatie ging, is onduidelijk gebleven.
Wat zijn fototoxische en fotoallergische reacties?
Fotoreacties kunnen optreden in combinatie met verschillende stoffen. Zo kunnen sommige parfums ingrediënten bevatten die veranderen bij contact met zonlicht en giftig worden of de huid beschadigen. Daarnaast zijn er verschillende plantensoorten die als ‘fototoxisch’ gelden en symptomen veroorzaken die lijken op een zonneallergie.
Fototoxische reacties ontstaan door een ‘vergiftiging’ van de huidcellen door biologische of chemische stoffen in combinatie met uv-straling. Zo kunnen verschillende geneesmiddelen de lichtgevoeligheid van de huid verhogen. Zowel geneesmiddelen voor uitwendig gebruik (crèmes, zalven enz.) als middelen om in te nemen (sommige antireumatica, diuretica enz.) kunnen deze eigenschappen hebben.
Als dit bekend is, staat dit vermeld bij de bijwerkingen van het geneesmiddel. Wie een dergelijk medicijn gebruikt, moet uv-licht vermijden, omdat de huid anders zeer snel geïrriteerd of zelfs beschadigd kan raken. Het risico op zonnebrand neemt daardoor sterk toe.
Fototoxische reacties worden ook vaak veroorzaakt door planten waarvan het sap fototoxische furocoumarinen bevat. Deze stoffen zitten onder andere in de schil van citrusvruchten .
Een ander bekend voorbeeld is sint-janskruid, dat hoge concentraties hypericine bevat. Hypericine wordt bijvoorbeeld als werkzame stof in antidepressiva gebruikt. Het verhoogt echter de uv-gevoeligheid van de huid, want fototoxische stoffen worden pas giftig wanneer ze met uv-licht in contact komen.
Tuiniers en landschapsarchitecten komen bijzonder vaak in contact met fototoxische planten. Maar soms treden de symptomen ook op na een wandeling in korte broek over bloeiende weiden.
De huidproblemen die hieruit voortkomen, worden in de volksmond „weidegrasdermatitis” genoemd, omdat ze door verschillende tuin- of wilde planten worden veroorzaakt. Bekende fototoxische planten zijn bijvoorbeeld tandzaad, gevlekte scheerling, kruiden zoals anijs, dille, venkel of koriander, en schermbloemigen zoals berenklauw.
Fotoallergische reacties worden veroorzaakt door de combinatie van uv-licht met chemische of andere stoffen. Zo kunnen sommige medicijnen, parfums of cosmetica bij gevoelige mensen overreacties van het immuunsysteem uitlokken. Mallorca-acne kan een fotoallergische reactie zijn geweest.
Hoe bescherm je jezelf als je een zonneallergie hebt?
De eenvoudigste manier om zonneallergie te voorkomen, is zonlicht te vermijden. Dat betekent niet dat u met PLD helemaal niet meer naar buiten kunt. Zolang u geen ernstige vorm heeft, kunt u zich effectief beschermen met lange kleding en zonnehoeden , zodat zo weinig mogelijk huid aan de zon wordt blootgesteld.
Combineer uw kledingkeuze met een hoogwaardige zonnebrandcrème. Het is aan te raden een crème te kiezen met een zo hoog mogelijke beschermingsfactor en een combinatie van UVA- en UVB-filters.
Wie gevoelig is voor hitte en een lichtgevoelige huid heeft, moet voorzichtig wennen aan zon en hitte. Stel uzelf in het begin slechts enkele minuten per dag bloot aan de zon. In veel gevallen nemen de symptomen van zonneallergie af zodra de huid aan het uv-licht gewend is geraakt. De zon is het sterkst rond het middaguur – ga bij voorkeur 's ochtends of tegen de avond naar buiten.
Soms wordt gezegd dat voedingssupplementen met antioxidanten, zoals vitamine E of bètacaroteen, de huid minder gevoelig maken voor uv-licht. Dit is echter een theorie – de werkzaamheid tegen zonneallergie is niet wetenschappelijk aangetoond.
Als u een ernstige vorm van polymorfe lichtermatose hebt, moet u beslist medische hulp inschakelen.
Kan PLD worden genezen?
De polymorfe lichtermatose kan worden behandeld – volledig genezen kan ze niet. Toch kan ook in veel ernstige gevallen, waarin een natuurlijke gewenning aan zonlicht niet mogelijk is, een vorm van hyposensibilisatie onder medisch toezicht worden uitgevoerd.
Neem hiervoor contact op met een dermatologische praktijk bij u in de buurt. Daar kan een gerichte lichttherapie worden uitgevoerd om de huid heel voorzichtig en geleidelijk aan UV-straling te laten wennen. Als bekend is dat u een ernstige zonneallergie hebt, kan deze behandeling al in de wintermaanden beginnen om de huid voor te bereiden op de lente en de zomer.
Jeuk, uitslag en blaasjes kunnen worden behandeld met verkoelende en verzorgende zalven. In ernstige gevallen kunnen medicijnen met cortison verlichting bieden. De behandeling en omgang met zonneallergie moeten er echter op gericht zijn een acute uitbraak te voorkomen.
