Hooikoorts behoort tot de meest voorkomende allergieën in de westerse industrielanden en lijkt zich van generatie op generatie verder te verspreiden. Volgens het Robert Koch-Instituut heeft bijna 15 procent van de Duitse bevolking last van een pollenallergie. Volgens het Universitair Ziekenhuis Zürich ligt dat percentage in Zwitserland zelfs op 25 procent.
Statistieken en onderzoek wijzen erop dat de kans op hooikoorts toeneemt door factoren zoals luchtvervuiling, een ongezonde levensstijl of overdreven hygiëne. Bovendien is de kans groot dat mensen met allergieën deze aan hun kinderen doorgeven.
Inhoud
- Wat is hooikoorts?
- Typische symptomen en klachten bij pollenallergie
- Kruisallergieën bij hooikoorts
- Waarom hebben steeds meer mensen hooikoorts?
- Hooikoorts diagnosticeren en behandelen
De allergie, waarvan de gevolgen kunnen variëren van verkoudheidsklachten tot allergische astma, wordt veroorzaakt door de pollen van verschillende grassen, granen en bomen. Hun stuifmeel zweeft in de vorm van minuscule deeltjes - pollen - door de lucht, wordt ingeademd of komt terecht op de slijmvliezen van de ogen, mond en neus. Daar veroorzaken ze een onmiddellijke reactie van het immuunsysteem.
Tranende ogen, een voortdurend lopende neus of astma-aanvallen kunnen het dagelijks leven van mensen met een pollenallergie van het voorjaar tot de herfst flink verstoren. Toch staan we niet volledig machteloos tegenover deze „volksziekte”. Naast het onderdrukken van symptomen met medicijnen bestaat vaak de mogelijkheid om de allergie zelf met hyposensibilisatie te verminderen.
Wat is hooikoorts?
Hooikoorts wordt door pollen veroorzaakt. Pollen zijn een bestanddeel van stuifmeel - het gaat om het mannelijke erfelijke materiaal waarmee vrouwelijke bloemen worden „bestoven”. Een deel van de bloeiende planten vertrouwt op bijen en andere insecten om hun pollen van bloem naar bloem te brengen.
Voor mensen met een allergie zijn vooral de pollen problematisch die zich uitsluitend door de wind verspreiden. Om het voortbestaan van hun soort veilig te stellen, verspreiden sommige bomen, grassen en struiken miljoenen pollen, die als microscopisch kleine deeltjes door de lucht zweven en zich honderden kilometers ver kunnen verspreiden.
Niet alle planten bloeien tegelijk - els en hazelaar bloeien bijvoorbeeld al vanaf maart, later in het voorjaar komen daar berkenpollen en grassen bij. Verschillende grassen en kruiden bloeien zelfs tot in de herfst. Gelukkig zijn de meeste mensen met een pollenallergie niet allergisch voor al het stuifmeel.
Ze hebben slechts een deel van het jaar last van symptomen. Wie het hele jaar door verkouden is en ook in de winter symptomen vertoont, heeft vermoedelijk eerder last van allergische rhinitis, die kan worden veroorzaakt door een combinatie van stof, sporen, allergenen van dieren en pollen. Een zuivere pollenallergie treedt alleen seizoensgebonden op.
Typische symptomen en klachten bij pollenallergie
Hooikoorts is een type-I-allergie - de symptomen treden dus vrijwel onmiddellijk op bij contact met de allergieveroorzaker. Er zijn al kleine hoeveelheden pollen nodig om het immuunsysteem van mensen met een allergie te prikkelen.
De op zichzelf ongevaarlijke pollen worden als bedreigende stoffen waargenomen. De overreactie van de lichaamseigen afweer veroorzaakt de typische klachten van hooikoorts.
- Verkoudheidsachtige symptomen zoals een verstopte of lopende neus of veelvuldig niezen komen waarschijnlijk het vaakst voor. Als de neus eenmaal loopt, houdt dat bij ernstigere vormen niet zo snel weer op.
- Als de allergie de bronchiën en de onderste luchtwegen aantast, kan dit merkbaar worden door hoesten en hoorbaar piepen in de longen. Ernstige symptomen kunnen leiden tot benauwdheid en allergisch astma.
- Tranende en jeukende ogen komen eveneens zeer vaak voor. Ze gaan vaak gepaard met een duidelijke roodheid van het bindvlies. De drang om in de ogen te wrijven kan zeer groot zijn. Daardoor worden de klachten echter alleen maar erger. Het kan wel helpen om de ogen met een speciale oogspoelvloeistof te behandelen, zodat allergenen worden weggespoeld. Anders worden deze na verloop van tijd met het traanvocht afgevoerd.
- Hoofdpijn, vermoeidheid en concentratieproblemen komen eveneens voor in verband met hooikoorts. Bij sommige mensen veroorzaakt de allergie migraineklachten. Ook slaapstoornissen en een verhoogde lichtgevoeligheid van de ogen zijn al in verband gebracht met hooikoorts.
- Minder vaak ontstaat een zogenoemd angio-oedeem. Dit is een zwelling van de huid of slijmvliezen die wordt veroorzaakt door vochtophoping. Dit kan gepaard gaan met jeuk en de vorming van galbulten en eczeem. Ook hierbij geldt: probeer zo min mogelijk te krabben, maar koel liever. Bij ernstige angio-oedemen in het hoofd- en halsgebied moet medische hulp worden ingeschakeld.
Een pollenallergie kan in de loop van het leven vanzelf minder ernstig worden. De allergie kan echter ook verergeren - vooral bij ernstige vormen valt niet uit te sluiten dat zich late gevolgen zoals allergisch astma ontwikkelen als de allergie onbehandeld blijft. Verderop in de tekst wordt nog ingegaan op behandelingsmogelijkheden voor hooikoorts.
Kruisallergieën bij hooikoorts
Van kruisallergieën is sprake wanneer verschillende stoffen dezelfde allergische reacties veroorzaken. De verschillende stoffen lijken daarbij zo sterk op elkaar dat het immuunsysteem ze niet van elkaar onderscheidt.
Mensen met een pollenallergie hebben relatief vaak last van kruisallergieën die verband houden met fruit of noten. Zo zijn mensen die geen appels verdragen vaak ook allergisch voor berkenpollen. Kruisallergieën met berk komen echter ook voor in combinatie met noten, amandelen, perziken en ander fruit.
Sommige groentesoorten, zoals selderij of wortels, kunnen een kruisreactie veroorzaken met kruiden zoals bijvoet of specerijplanten zoals peper.
Minder vaak ontstaan kruisallergieën met stoffen die nauwelijks of geen gelijkenis met elkaar vertonen. Wie allergisch is voor grassen, verdraagt bijvoorbeeld soms geen erwten of andere peulvruchten. In zeldzame gevallen zouden zelfs kruisreacties met latex zijn opgetreden. Deze werden veroorzaakt door allergieën voor fruit.
Bij reacties op voedingsmiddelen is het vaak mogelijk het betreffende allergeen door verhitting uit te schakelen. Mensen die geen rauwe appels verdragen, kunnen deze vaak wel eten in de vorm van vooraf gekookte appelmoes of als gebakken appel met Kerstmis. Bij ernstige voedselallergieën is het echter raadzaam contact met het allergeen volledig te vermijden.
Waarom hebben steeds meer mensen hooikoorts?
In de afgelopen decennia is het aantal mensen met een pollenallergie in Duitsland en andere westerse industrielanden duidelijk gestegen, terwijl de aantallen in Oost-Europa of op de Balkan vrijwel stagneerden. Steeds meer onderzoekers brengen deze stijging in verband met factoren zoals voeding, levensstijl of luchtvervuiling .
Omdat kinderen in de stad veel vaker hooikoorts krijgen dan kinderen die op het platteland zijn opgegroeid, liggen verbanden met de hygiënische omstandigheden en de luchtkwaliteit voor de hand.
De zogenoemde hygiënehypothese gaat ervan uit dat kinderen van wie het immuunsysteem al vroeg aan verschillende ziektekiemen kan wennen, beter beschermd zijn tegen allergieën zoals hooikoorts. Kinderen „op het platteland” komen veel vaker in contact met verschillende ziektekiemen.
Wetenschappers richten zich daarbij vooral op bacteriën die de gifstof endotoxine bevatten. Endotoxinen kunnen koorts en ontstekingen veroorzaken, maar zouden ook immuunreacties opwekken die lijken op hyposensibilisatie tegen allergenen. Het immuunsysteem leert allergenen zoals pollen, dierlijke eiwitten of stof dan te verdragen.
Factoren zoals luchtvervuiling door fijnstof, uitlaatgassen of rook lijken invloed te hebben op de ernst van allergieën. In gebieden met veel fijnstof komt hooikoorts bovendien relatief vaker voor. Er wordt vermoed dat verschillende schadelijke stoffen in de lucht de slijmvliezen van de luchtwegen gevoeliger maken voor allergenen.
Hooikoorts diagnosticeren en behandelen
Als u bij uzelf symptomen vaststelt die op hooikoorts wijzen, kunt u zich het beste wenden tot uw vertrouwde huisarts of specialist. Niet zelden zijn huisartsen, kinderartsen of dermatologen ook allergologen en bieden zij allergietests aan in hun praktijk. Het is belangrijk om eerst de exacte oorzaken van de hooikoorts en de ernst van de immuunreactie vast te stellen, zodat de verdere behandeling kan worden gepland.
Er zijn verschillende allergietests. Voor het vaststellen van pollenallergieën wordt vaak de priktest gebruikt. Dit is een huidtest die op de onderarm of rug van de testpersoon wordt uitgevoerd. Het is belangrijk dat er voldoende huidoppervlak beschikbaar is, want vóór de test worden vakjes op de huid getekend.
Op elk vakje wordt een ander allergeen in een neutrale vloeistof gedruppeld - vervolgens wordt de druppel met een steriele naald doorprikt. De naald maakt een klein krasje in de bovenste huidlaag, zodat een kleine hoeveelheid allergeen het weefsel kan binnendringen. Aan de plaatselijke reactie (roodheid, galbulten enz.) is te zien of er sprake is van een allergie.
Zodra bekend is welke pollen uw hooikoorts veroorzaken, kan hyposensibilisatie worden overwogen. Dit is een langdurig proces waarbij regelmatig kleine hoeveelheden van een allergeen worden ingenomen. Door de dosis langzaam te verhogen, kan het immuunsysteem aan de allergieveroorzaker wennen en met een veel zwakkere immuunreactie reageren.
Allergieën zoals hooikoorts kunnen vaak zo sterk worden verminderd dat ze in het dagelijks leven geen belasting meer vormen. Hyposensibilisatie duurt meestal 12 tot 24 maanden en is het succesvolst wanneer deze al op jonge leeftijd wordt uitgevoerd. Maar ook volwassenen hebben goede kansen om hun hooikoorts nog te verlichten.
Allergische klachten kunnen ook met medicijnen worden onderdrukt. Genezen kunnen ze daarmee echter niet. Bij hooikoorts bestrijden medicijnen symptomen zoals het opzwellen van de slijmvliezen.
Het kan dus verstandig zijn om bij ernstige hooikoorts medicijnen in te nemen zolang de betreffende pollen in de lucht zijn. Vraag in ieder geval medisch advies als u aan ernstige hooikoorts lijdt.
