Gesundheit
Door Matthias Protzel
4 min. leestijd

Medicijnallergieën kunnen zeer problematisch zijn, want als het immuunsysteem een werkzame stof als vijandig beschouwt, kan het genezingsproces van een ziekte of verwonding ernstig worden belemmerd. Echte medicijnallergieën komen zelden voor, maar er zijn veel medicijnen en elke werkzame stof kan mogelijk een allergie veroorzaken.

Daarom ontwikkelt ongeveer een kwart van de bevolking hier minstens één keer in het leven een medicijnallergie. De diagnose kan lastig zijn, omdat de symptomen vaak lijken op intoleranties voor medicijnen of bijwerkingen, die veel vaker voorkomen. Gelukkig zijn levensbedreigende gevolgen van medicijnallergieën eveneens zeldzaam.

 

Close-up van een mannelijke pols met een sterk rode huiduitslag

Wat is een medicijnallergie?

Een medicijnallergie is een afweerreactie van het immuunsysteem tegen een specifiek medicijn, of een specifieke werkzame stof. De allergie kan lang onopgemerkt blijven als ze lijkt op mogelijke bijwerkingen van het betreffende medicijn.

In een groot deel van de vermoedelijke gevallen is er echter geen sprake van een allergie, maar van een intolerantie voor een medicijn. Terwijl intoleranties meestal samenhangen met stofwisselingsproblemen, worden bij medicijnallergieën antistoffen aangemaakt die de vermeende indringer aanvallen.

De medicijnallergie kan optreden als een reactie van het directe of het late type. Het directe type treedt kort na inname van het medicijn op – al na enkele minuten of na enkele uren.

De symptomen variëren van ademhalingsklachten tot misselijkheid, braken of diarree. Ook roodheid van de huid, bultjes en netelroos kunnen optreden. De kortdurende klachten van een medicijnallergie kunnen zeer hevig zijn. Levensbedreigende anafylactische shock komt echter zelden voor.

Allergieën voor medicijnen van het late type treden vaak pas enkele dagen na gebruik op. Dit kan de diagnose ervan sterk bemoeilijken. Toch zijn er enkele symptomen die relatief vaak voorkomen bij allergieën voor medicijnen. Huiduitslag door geneesmiddelen is bijvoorbeeld typisch voor medicijnallergieën.

Het gaat hierbij om een rode huiduitslag die zich over grote delen van de huid of over het hele lichaam kan verspreiden. De medicijnuitslag is vervelend en kan beangstigend lijken, maar is op zichzelf ongevaarlijk. Ernstige gevolgen komen zelden voor bij late reacties, maar ze bestaan wel. Het Stevens-Johnsonsyndroom uit zich bijvoorbeeld in blaarvorming op de slijmvliezen en andere delen van de huid.

De meest voorkomende medicijnallergieën houden verband met de volgende medicijnen:

Antibiotica, waarbij penicilline meestal de oorzaak is.

Pijnstillers zoals ibuprofen of ASA. In het geval van ASA gaat het echter meestal om een intolerantie – het ASA-intolerantiesyndroom – die optreedt als bijkomend verschijnsel bij allergieën.

Reumamedicatie – meer bepaald ontstekingsremmers zoals niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's).

Antidepressiva en neuroleptica

Verdovingsmiddelen en narcosemiddelen

Bloeddrukverlagers zoals ACE-remmers

Medicijnen tegen epilepsie

Medicijnen voor chemotherapie

Röntgencontrastmiddelen

Close-up van een buisje met een bloedmonster en het opschrift „Allergy Test%22

Hoe wordt een medicijnallergie vastgesteld?

De diagnose van een medicijnallergie verschilt niet wezenlijk van andere allergietests. Eerst moet echter worden vastgesteld welk medicijn moet worden getest of dat de klachten mogelijk andere oorzaken hebben.

Veel van de symptomen kunnen ook optreden bij andere ziekten en allergieën, voedselintoleranties of voedselvergiftiging. Daarom begint uw arts met een uitgebreide anamnese. Daarbij wordt onder andere gevraagd wanneer en hoe vaak de klachten optraden en welke medicijnen u heeft ingenomen.

Ook de dosering van de medicijnen kan een rol spelen. Bij mensen die veel verschillende preparaten innemen, kan het daarom even duren om de oorzaak van een medicijnallergie te vinden.

Zodra de waarschijnlijkste oorzaken zijn vastgesteld, kunnen verschillende allergietests worden uitgevoerd. Om directe allergieën vast te stellen, wordt bijvoorbeeld vaak de priktest gebruikt.

Daarbij worden vloeistofdruppels met daarin opgeloste werkzame stoffen aangebracht op eerder gemarkeerde huiddelen. Met een naald wordt de huid door de druppels heen ingekrast, zodat de werkzame stof kan binnendringen. Als er sprake is van een allergie, zouden binnen enkele minuten huidreacties zichtbaar moeten worden.

Bij stoffen waarvan de effecten pas na langere tijd merkbaar worden, wordt de plaktest vaak toegepast. Daarbij worden pleisters met mogelijke allergieveroorzakers één tot twee dagen op de huid geplakt. Daarna wordt gecontroleerd of er reacties zijn die op een geneesmiddelenallergie wijzen.

Ter ondersteuning kunnen ook bloedonderzoeken worden uitgevoerd. Een andere mogelijkheid voor de diagnose is de provocatietest, waarbij onder medisch toezicht een kleine hoeveelheid van de vermoedelijk allergieveroorzakende werkzame stof wordt ingenomen. Alleen de behandelend specialisten kunnen bepalen welk type allergietest zinvol is.

Een jonge arts presenteert aan haar bureau een potje met pillen

Hoe worden geneesmiddelenallergieën behandeld?

Geneesmiddelenallergieën kunnen niet met hyposensibilisatie worden verminderd. De enige manier om klachten te voorkomen, is de uitlokkende stof volledig te vermijden. Het betreffende geneesmiddel mag dus niet verder worden ingenomen. Gelukkig zijn voor de meeste geneesmiddelen alternatieven met andere werkzame stoffen beschikbaar met een vergelijkbare werkzaamheid.

Als een dringend noodzakelijk geneesmiddel niet gelijkwaardig kan worden vervangen - bijvoorbeeld bij kankerbehandeling - kan worden overwogen het ondanks de allergie te blijven gebruiken. De gevolgen van de geneesmiddelenallergie moeten dan worden afgewogen tegen de voordelen van het geneesmiddel.

Acute symptomen kunnen worden behandeld met antihistaminica of cortison. Bij een anafylactische shock wordt ook adrenaline toegediend. Voor mensen met een levensbedreigende geneesmiddelenallergie zijn er speciale noodsets.

Deze sets bevatten noodmedicatie zoals epinefrine, die u zelf kunt injecteren met behulp van een penvormige injector.

Als u vermoedt dat u allergisch bent voor een geneesmiddel, moet u absoluut medische hulp zoeken. Bij een geneesmiddelenallergie kan het enige tijd duren voordat er een duidelijke diagnose is gesteld. Ga dus liever vroeger dan later naar een allergiepraktijk of kliniek.


Over Matthias Protzel

Matthias Protzel schrijft voor de Medicalcorner24-gids onderbouwde artikelen over gezondheid, geneeskunde en zorg. Met zijn achtergrond in de hulpverlening en jarenlange ervaring als vakjournalist weet hij complexe onderwerpen begrijpelijk samen te vatten en draagt hij bij aan ons doel om hoogwaardige en praktijkgerichte content te bieden.